Azerbaycan halkı, 12 Kasım 1995’te ülkenin yeni anayasası için sandık başına gitti. Bağımsızlığın yeniden kazanılmasından dört yıl sonra yapılan referandumda kabul edilen metin, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yönetim yapısını ve devlet ile vatandaş arasındaki ilişkinin hukuki esaslarını belirledi. Halk oylamasının yapıldığı 12 Kasım, bugün Azerbaycan’da Anayasa Günü olarak kutlanıyor.
BAĞIMSIZLIK KARARI 1991’DE ALINDI
Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti, 18 Ekim 1991’de Devlet Bağımsızlığı Hakkında Anayasal Akt’ı kabul etti. Aynı yıl 29 Aralık’ta düzenlenen referandumda Azerbaycan halkı, ülkenin bağımsızlığı ve egemenliği yönünde oy kullandı.
1991’deki oylamayı izleyen yıllarda, bağımsız cumhuriyetin nasıl yönetileceğini ve devlet kurumlarının hangi yetkilere sahip olacağını belirleyecek yeni bir anayasanın hazırlanması gündeme geldi.
ANAYASA TASLAĞI HAYDAR ALİYEV BAŞKANLIĞINDA HAZIRLANDI
Yeni anayasanın hazırlanması için dönemin Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in başkanlığında bir komisyon kuruldu. Komisyonun hazırladığı metnin başlangıç bölümünde Azerbaycan’ın devlet geleneğine ve 1991 tarihli bağımsızlık belgesine atıf yapıldı.
Devletin bağımsızlığını, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumak, anayasanın başlangıç bölümünde yer alan hedefler arasında gösterildi. Hazırlıkların ardından taslak halk oylamasına sunuldu.
12 KASIM’DA KABUL EDİLDİ, 27 KASIM’DA YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Bağımsız Azerbaycan’ın ilk anayasası, 12 Kasım 1995’te düzenlenen ülke genelindeki referandumda kabul edildi. Metin, oylamadan 15 gün sonra, 27 Kasım 1995’te yürürlüğe girdi. Azerbaycan’ın millî takviminde Anayasa Günü olarak yer alan 12 Kasım, halkın yeni anayasayı sandıkta kabul ettiği tarihti.
ANAYASA, DEVLET YETKİLERİNİ VE TEMEL HAKLARI DÜZENLEDİ
Anayasa, Azerbaycan’ı demokratik, laik, üniter bir cumhuriyet ve hukuk devleti olarak tanımladı. Devlet iktidarının kaynağının Azerbaycan halkı olduğunu hükme bağlayan metin, yasama yetkisini Millî Meclise, yürütme yetkisini cumhurbaşkanına, yargı yetkisini ise mahkemelere verdi.
İnsan ve vatandaş haklarının korunması, anayasanın devlete yüklediği başlıca görevler arasında yer aldı. Kanun önünde eşitlik, eğitim hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü ile vicdan özgürlüğü metinde düzenlenen haklar arasında bulunuyor. Anayasa ayrıca Azerbaycan Türkçesini devlet dili olarak belirlerken ülkede konuşulan diğer dillerin serbestçe kullanılmasını ve geliştirilmesini güvenceye aldı.
ANAYASA ÜÇ KEZ HALK OYLAMASIYLA DEĞİŞTİRİLDİ
1995’te yürürlüğe giren anayasada 24 Ağustos 2002, 18 Mart 2009 ve 26 Eylül 2016 tarihlerinde düzenlenen referandumlarla değişiklikler yapıldı. Anayasa Günü ise 31 yıl önceki ilk oylamanın yıl dönümünde kutlanıyor.
Azerbaycan’ın yakın tarihinde 18 Ekim 1991, devlet bağımsızlığına ilişkin anayasal belgenin kabul edildiği gün, 12 Kasım 1995 ise bağımsız cumhuriyetin ilk anayasasının halkoyuyla kabul edildiği gün olarak yerini koruyor.
