Azerbaycan, bugün tarihinin en önemli askeri başarılarından birinin altıncı yıl dönümünü kutluyor. 8 Kasım 2020’de Şuşa’nın işgalden kurtarılmasıyla simgeleşen Karabağ zaferi, cephedeki mücadelenin yanı sıra yerinden edilmiş insanların memleketlerine dönüş umuduyla da anlam kazandı.
Yaklaşık 30 yıllık işgalin ardından gelen zafer, Azerbaycan’da “Vatan Muharebesi” olarak anılan 44 günlük savaşta adım adım elde edildi.
İŞGAL YILLARINDAN 27 EYLÜL’E UZANAN SÜREÇ
1990’ların başındaki savaşın ardından Karabağ ve çevresindeki Azerbaycan toprakları işgal altında kaldı. Evlerinden ayrılmak zorunda kalan ailelerin geri dönüş beklentisi sürerken yürütülen diplomatik görüşmeler kalıcı bir çözüm getirmedi.
2020 yazında Tovuz yönünde yaşanan çatışmalar, iki ülke arasındaki gerilimi yeniden artırdı. 27 Eylül 2020’de ise cephe hattında geniş çaplı çatışmalar başladı. Azerbaycan makamları, Ermenistan güçlerinin askeri mevzilere ve sivil yerleşimlere saldırmasının ardından karşı harekât başlatıldığını açıkladı.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in başkomutanlığında yürütülen harekât, ilerleyen günlerde “Demir Yumruk” adıyla anıldı. Azerbaycan’ın hedefi, işgal altındaki topraklarını geri almaktı.
İLK İLERLEYİŞTEN CEBRAYIL VE FUZULİ’NİN KURTULUŞUNA
Azerbaycan ordusu, harekâtın ilk günlerinden itibaren köyleri ve stratejik yükseltileri kontrolüne aldı. 3 Ekim’de Sugovuşan’ın, 4 Ekim’de Cebrayıl şehir merkezinin kurtarılması, ilerleyişin önemli aşamalarını oluşturdu.
9 Ekim’de Hadrut’un kurtarıldığı açıklandı. Ardından 17 Ekim’de Fuzuli şehir merkezi işgalden kurtarıldı. Böylece Azerbaycan ordusu, güney cephesindeki ilerleyişini sürdürerek yeni yerleşimlere ulaşma imkânı elde etti.
Sahadaki kazanımların arkasında kara birliklerinin mücadelesinin yanı sıra silahlı insansız hava araçları ve hassas vuruş kabiliyetine sahip sistemlerin kullanılması da etkili oldu.
ZENGİLAN VE GUBADLI’DAN ŞUŞA’YA DOĞRU
Ekim ayının ikinci yarısında harekâtın önemli duraklarından biri Araz Nehri boyunca uzanan hat oldu. 18 Ekim’de tarihi Hudaferin Köprüsü’ne Azerbaycan bayrağı çekildi.
20 Ekim’de Zengilan, 25 Ekim’de ise Gubadlı şehir merkezleri işgalden kurtarıldı. Bu kazanımlar, Azerbaycan ordusunun ilerleyişini Şuşa yönüne taşıyan sürecin önemli adımları arasında yer aldı.
Cephede mücadele sürerken sivil yerleşimler de saldırılara maruz kaldı. Gence’ye 11 ve 17 Ekim’de, Berde’ye ise 27 ve 28 Ekim’de düzenlenen saldırılar, sivillerin hayatını kaybetmesine neden oldu. Ekim ayında sağlanan insani ateşkes girişimleri de kalıcı bir duruş sağlayamadı.
8 KASIM: ŞUŞA’NIN KURTULUŞUYLA GELEN DÖNÜM NOKTASI
Kasım ayına gelindiğinde mücadelenin merkezinde, Azerbaycan’ın kültür tarihinde özel bir yere sahip olan Şuşa bulunuyordu. Dağlık arazi ve şehrin konumu, harekâtı güçleştiren unsurlardı.
8 Kasım 2020’de Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Şuşa’nın işgalden kurtarıldığını duyurdu. Mayıs 1992’den beri işgal altında bulunan şehirde Azerbaycan bayrağının yeniden yükselmesi, ülke genelinde büyük sevinçle karşılandı.
Şuşa’nın kurtuluşu, askeri öneminin yanında Azerbaycan halkı için taşıdığı manevi değerle de zaferin simgesine dönüştü. Bu gelişme, savaşın sonucunu belirleyen en önemli aşamalardan biri oldu.
10 KASIM BİLDİRİSİYLE SAVAŞ SONA ERDİ
Şuşa’nın kurtarılmasının ardından 10 Kasım 2020’de Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderlerinin imzaladığı üçlü bildiriyle çatışmaların durdurulması kararlaştırıldı. Böylece 44 günlük savaş sona erdi.
Bildiri, tarafların bulundukları mevzilerde kalmasını ve Ağdam, Kelbecer ile Laçın bölgelerinin Azerbaycan’a iadesini öngörüyordu. Bu kapsamda 20 Kasım’da Ağdam, 25 Kasım’da Kelbecer, 1 Aralık’ta ise Laçın bölgesi Azerbaycan’a geri verildi. Laçın Koridoru için bildiride ayrıca bir düzenleme yer aldı.
Azerbaycan, cephede kazandığı başarıların ardından bu bölgeleri yeni bir askeri harekâta gerek kalmadan geri aldı.
ZAFER GÜNÜ NEDEN 8 KASIM’DA KUTLANIYOR?
Zafer Günü için başlangıçta üçlü bildirinin tarihi olan 10 Kasım belirlendi. Ancak bu tarihin Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün vefat yıl dönümüne denk gelmesi nedeniyle Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından değişiklik kararı alındı.
3 Aralık 2020 tarihli kararla Şuşa’nın kurtarıldığı 8 Kasım, Zafer Günü olarak belirlendi. Bu tercih, Şuşa’nın tarihi önemini vurgularken Atatürk’ün hatırasına duyulan saygıyı da yansıttı.
Türkiye, savaş boyunca Azerbaycan’a siyasi ve manevi destek verdi. Zaferin ardından iki ülke arasındaki ilişkiler, 15 Haziran 2021’de imzalanan Şuşa Beyannamesi ile müttefiklik düzeyine taşındı. Bugün Karabağ ve Doğu Zengezur’da yürütülen yeniden inşa çalışmaları, zaferin ardından başlayan memlekete dönüş sürecinin temelini oluşturuyor.
