Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), Filistin ekonomisinin ve kamu maliyesinin ciddi baskılarla karşı karşıya olduğunu açıkladı. Kuruluşun son raporunda, Gazze’nin toparlanması ve yeniden inşa edilmesi için gereken finansmanın 71,5 milyar dolar olduğu belirtildi.
UNCTAD’ın Filistin ekonomisine ilişkin raporunda; kamu maliyesindeki bozulma, bankacılık sektörünün karşı karşıya kaldığı sorunlar, Gazze’de ekonomik faaliyetlerin büyük ölçüde durması ve işgal altındaki Batı Şeria’da artan ekonomik kısıtlamalar ele alındı.
Raporda, Filistin ekonomisinin uzun yıllar boyunca elde ettiği kalkınma kazanımlarının önemli bölümünü kaybettiği ifade edildi. Gazze’deki ekonomik yıkım ile Batı Şeria’daki kısıtlamaların ekonomik tabloyu daha da ağırlaştırdığı belirtilirken, Gazze’nin yeniden toparlanması ve inşası için 71,5 milyar dolara ihtiyaç olduğu kaydedildi. Hasarların artması halinde bu maliyetin daha da yükselebileceği vurgulandı.
Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve BM tarafından yürütülen hızlı hasar ve ihtiyaç değerlendirmesine de raporda yer verildi. Buna göre, 2026 yılı başı itibarıyla Gazze’deki fiziksel altyapıdaki zarar 35,2 milyar dolar, ekonomik ve sosyal kayıplar ise 22,7 milyar dolar olarak hesaplandı.
UNCTAD, 59 yıllık işgalin Filistin ekonomisi üzerindeki yapısal baskıyı artırdığını, Ekim 2023’ten bu yana ekonomik maliyetlerin ise önemli ölçüde yükseldiğini belirtti.
YÜZ BİNLERCE İŞ KAYBI YAŞANDI
Rapora göre Filistin ekonomisi, 2024’te yaşadığı sert daralmanın ardından 2025 yılında yüzde 4,3 büyüdü. Ancak ekonominin büyümesine rağmen GSYH, 2022 seviyesinin yaklaşık yüzde 20 altında kaldı.
Ekim 2023’ten bu yana işgal altındaki Filistin topraklarında yüz binlerce kişinin işini kaybettiği belirtilen raporda, bunun toplamda yaklaşık 2,8 milyar dolarlık işgücü geliri kaybına neden olduğu ifade edildi.
Batı Şeria’da yasa dışı yerleşimlerin genişlemesinin arazi ve doğal kaynaklara erişimi daha da zorlaştırdığı belirtilirken, yerinden edilme vakalarındaki artışa da dikkat çekildi.
Raporda, 2023 yılından bu yana Batı Şeria’da 38 yerleşim yerinin tamamen boşaltıldığı, 2026’nın ilk üç ayında yaşanan yerinden edilme vakalarının ise 2025 yılının tamamındaki sayıyı geçtiği aktarıldı.
FİLİSTİN’İN MALİ YÜKÜ ARTIYOR
Filistin yönetiminin mali durumunun da ciddi şekilde kötüleştiği belirtilen raporda, İsrail’in Filistin adına topladığı mali gelirlerin üçte ikisinden fazlasını oluşturduğu ifade edildi.
Mayıs 2025 ile 2026’nın ortası arasında Filistin yönetimine aktarılması gereken gümrük ve vergi gelirlerinin alıkonulduğu belirtilirken, Ocak 2019-Mart 2026 döneminde kesilen veya tutulduğu belirtilen gelirlerin toplamının 3,67 milyar doları aştığı kaydedildi.
Bu tutarın, Filistin’in 2025 yılındaki toplam net gelirinin yüzde 83’üne karşılık geldiği belirtildi.
Mali sıkıntıların kamu hizmetlerine de yansıdığı ifade edilen raporda, 2025 yılı sonunda sağlık alanındaki ödenmemiş borçların 1,1 milyar dolara ulaştığı aktarıldı. Bu durumun hastaneler, sivil toplum kuruluşları ve ilaç tedarikçilerinin hizmetlerini sürdürmesini zorlaştırdığı belirtildi.
Batı Şeria’daki kaynak yetersizliğinin eğitim hizmetlerini de etkilediği, okullarda 2025 yılında yüz yüze eğitimin haftada üç günle sınırlandırıldığı kaydedildi.
Filistin yönetiminin bütçe açığını kapatabilmek için yerel bankalardan daha fazla borçlandığı belirtilirken, özel sektör tedarikçileri ve emeklilik fonuna yönelik borçların da birikmesiyle toplam kamu borcunun 2025 yılında 4,8 milyar dolara ulaştığı bildirildi.
EKONOMİK FAAALİYETLER DURDU
Raporda Gazze’deki ekonomik işletmelerin yüzde 92’sinin Ekim 2023’ten bu yana zarar gördüğü veya tamamen yıkıldığı tahminine yer verildi.
2025 yılında Gazze’de kişi başına düşen GSYH’nin 212 dolar seviyesinde kaldığı belirtildi. Bu rakamın kişi başına günlük yaklaşık 58 sente karşılık geldiği ve 2022 seviyesinin yalnızca yüzde 17’sinde bulunduğu ifade edildi.
Gazze’de işsizlik oranının yüzde 78’e yükseldiği, çalışma çağındaki nüfusun yüzde 90’dan fazlasının ise istihdam dışında kaldığı bildirildi.
Gazze’nin Filistin ekonomisindeki payının da savaş öncesindeki yüzde 17,4 seviyesinden 2025 yılında yüzde 4’ün altına gerilediği aktarıldı.
Üretim sektörlerindeki kayıpların boyutuna da dikkat çekilen raporda, 2022 yılıyla karşılaştırıldığında tarım ve sanayide üretimin yüzde 94, inşaat sektöründe ise yüzde 99 oranında azaldığı belirtildi.
Gazze’de tarım arazilerinin yüzde 1,5’inden daha azının hem erişilebilir hem de hasarsız durumda kaldığı ifade edilirken, bu tablonun bölgenin insani gıda yardımına olan bağımlılığını artırdığı kaydedildi.
