Kelimelerin yalnızca anlamlarıyla değil, taşıdıkları kültürel miras ve çağrıştırdıkları duygularla da değerlendirildiği uluslararası araştırmada dünyanın en güzel kelimesi seçildi. Dil öğrenme platformu Babbel tarafından gerçekleştirilen kapsamlı çalışmada, Yeni Zelanda'nın yerli halkı Maori diline ait "kaitiakitanga" kelimesi birinci oldu. Araştırma, sosyal medyada ve dil platformlarında büyük ilgi görürken, farklı kültürlere ait kelimelerin taşıdığı anlam zenginliği de yeniden gündeme geldi.
BİNLERCE TARTIŞMA İNCELENDİ, YÜZLERCE KELİME DEĞERLENDİRİLDİ
Babbel'in hazırladığı araştırmada yalnızca uzman görüşleri değil, internet kullanıcılarının dil üzerine yaptığı tartışmalar da dikkate alındı. Reddit ve TikTok başta olmak üzere çevrim içi platformlarda yapılan binlerce paylaşım analiz edilerek 75 farklı dilden 223 kelimelik bir kısa liste oluşturuldu. Daha sonra dilbilimciler, yazarlar ve kültür uzmanlarından oluşan uluslararası jüri, kelimeleri;
- Ses yapısı,
- Anlam derinliği,
- Kültürel önemi,
- Evrensel karşılığı olup olmaması,
- Nadir kullanımı
gibi kriterlere göre değerlendirdi. Yapılan puanlama sonunda zirveye Maori dilindeki "kaitiakitanga" yerleşti.
TEK KELİMEDE DOĞAYI KORUMA FELSEFESİ
"Kaitiakitanga" kelimesi yalnızca çevreyi korumayı ifade etmiyor. Maori kültüründe bu kavram, doğayı bugünkü insanlar adına değil, gelecek nesiller adına koruma sorumluluğunu anlatıyor. Kelime aynı zamanda insan ile doğa arasındaki manevi bağı, emanet bilincini ve koruyuculuk anlayışını da içinde barındırıyor. Dil uzmanlarına göre birçok dilde tam karşılığı bulunmayan bu kavram, tek bir sözcükle oldukça kapsamlı bir yaşam felsefesini anlatması nedeniyle öne çıktı.
"ÇAĞIMIZIN EN ÖNEMLİ MESAJLARINDAN BİRİNİ TAŞIYOR"
Babbel yetkilileri, "kaitiakitanga" kelimesinin yalnızca kulağa hoş gelen bir sözcük olmadığına dikkat çekti. Şirket tarafından yapılan açıklamada, kelimenin benzersiz telaffuzu, çok katmanlı anlamı ve birçok dilde doğrudan karşılığının bulunmaması nedeniyle özel bir yere sahip olduğu belirtildi. Açıklamada, çevrenin korunmasına yönelik sorumluluğu tek kelimeyle anlatabilmesinin günümüz dünyasında büyük önem taşıdığı vurgulandı.
İKLİM KRİZİYLE BİRLİKTE ANLAMI DAHA DA BÜYÜDÜ
Babbel'in dil uzmanlarından Esteban Touma Portilla da kelimenin günümüzde daha güçlü bir anlam kazandığını ifade etti. Portilla, iklim değişikliğinin etkilerinin dünyanın birçok bölgesinde hissedildiğini belirterek, "Kaitiakitanga bize çevreye ve birbirimize karşı sorumluluğumuzu hatırlatıyor." değerlendirmesinde bulundu. Uzmanlara göre kelimenin birinci seçilmesinde yalnızca estetik yapısı değil, günümüzün en önemli küresel sorunlarından biriyle doğrudan bağlantılı olması da etkili oldu.
AZINLIK DİLLERİ DÜNYAYA FARKLI PENCERELER AÇIYOR
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de azınlık dillerinin sahip olduğu kelime hazinesi oldu. Babbel'e göre yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan birçok dil, başka dillerde karşılığı olmayan duygu ve düşünceleri tek kelimeyle anlatabiliyor. Dil uzmanı Maren Pauli, bir kelimenin güzelliğinin yalnızca sesinden kaynaklanmadığını belirterek, onu özel yapan unsurların ses, anlam, kültürel geçmiş ve toplumla kurduğu bağ olduğunu ifade etti. Pauli'ye göre özellikle başka dillere tam çevrilemeyen kavramlar, insanların dünyayı algılama biçimini de zenginleştiriyor.
TÜRKÇENİN "YAKAMOZ"U DÜNYA LİSTESİNDE
Araştırmanın Türkiye açısından en dikkat çekici sonucu ise "yakamoz" kelimesi oldu. Türkçeye özgü bu kelime, dünyanın en güzel 15 kelimesi arasında yer aldı. "Yakamoz", ay ışığının su yüzeyinde oluşturduğu gümüş renkli parıltıyı ifade ediyor.
Türkçede tek kelimeyle anlatılabilen bu doğa olayı, birçok yabancı dilde ancak uzun cümlelerle açıklanabiliyor. Uzmanlar, "yakamoz"un şiirsel çağrışımı ve doğayla kurduğu estetik bağ nedeniyle listeye girmeyi başardığını belirtiyor.
LİSTEDE BİRBİRİNDEN İLGİNÇ KELİMELER VAR
Babbel'in hazırladığı listede dünyanın farklı kültürlerinden dikkat çekici kavramlar da yer aldı. Japonca "ikigai", insanın yaşam amacı ve hayata tutunma nedenini ifade ederken, yine Japonca "kintsugi" kırılan seramiklerin altınla onarılarak kusurların güzelliğe dönüştürülmesini anlatıyor. Portekizce "saudade", kaybedilen kişi ya da zamana duyulan derin özlemi tanımlarken, Galce "hiraeth" ise hiç sahip olunamamış bir yere ya da geçmişe duyulan tarifsiz özlemi ifade ediyor. Zulu dilindeki "ubuntu" ise "Ben, biz olduğumuz için varım" anlayışıyla toplumsal dayanışmayı ve ortak insanlık bilincini simgeliyor. Listede ayrıca Yidiş dilinden "luftmensch", İspanyolcadan "ojalá", Fince "poronkusema", Ukraynaca "iriy", Urduca "naz", Yaghan dilinden "mamihlapinatapai", Yunanca "aura" ve "zephyr" gibi farklı kültürlerin zenginliğini yansıtan kelimeler de bulunuyor.
TEK BİR KELİME BAZEN BİR YAŞAM FELSEFESİNİ ANLATABİLİYOR
Uzmanlara göre araştırmanın en önemli sonucu, dillerin yalnızca iletişim aracı olmadığını bir kez daha ortaya koyması oldu. Bazı kelimeler, başka hiçbir dilde tam karşılığı bulunmayan duyguları, yaşam biçimlerini ve kültürel değerleri tek başına ifade edebiliyor. "Kaitiakitanga" doğayı koruma sorumluluğunu, "ikigai" yaşam amacını, "saudade" derin özlemi, "ubuntu" ortak insanlığı, "yakamoz" ise doğanın büyüleyici bir anını tek kelimeyle anlatıyor. Dilbilimcilere göre bu tür kelimeler, yalnızca ait oldukları dili değil, o dili konuşan toplumun dünyaya bakışını da yansıtan eşsiz kültürel miraslar arasında yer alıyor.
