Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında New York'ta düzenlediği basın toplantısında Türkiye'nin 2019'da teslim aldığı S-400 sistemlerinin geleceğine ilişkin soruları yanıtladı. Türkiye'nin sistemleri üçüncü bir ülkeye satıp satamayacağı sorulan Lavrov, mevcut sözleşmenin son kullanıcı sertifikasına uyulmasını gerektirdiğini ve Ankara'nın Rusya'nın izni olmadan sistemleri ülke dışına çıkaramayacağını belirtti.
Lavrov bununla birlikte Moskova'nın olası bir transfere tamamen kapalı olmadığını ortaya koydu. Rus Bakan, uygun şartların oluşması ve Türkiye'den resmî talep gelmesi durumunda S-400'lerin başka bir ülkeye devredilmesine onay verilebileceğini söyledi.
RUSYA S-400'LERİN DEVRİ İÇİN ŞARTLARINI AÇIKLADI
Lavrov'un açıklamasına göre S-400'lerin Türkiye'den başka bir ülkeye gönderilmesinin önündeki ilk şart Rusya'nın resmî onayı olacak. Türkiye'nin Rusya ile yaptığı anlaşmadaki son kullanıcı sertifikası nedeniyle sistemleri Moskova'nın izni olmadan üçüncü bir ülkeye satması veya devretmesi mümkün değil.
İkinci önemli şart ise S-400'leri alacak ülkenin Rusya açısından “sorumlu” ve Moskova ile dostane ilişkilere sahip bir ülke olması. Lavrov, sistemlerin yeni alıcı tarafından başka bir ülkeye yeniden gönderilmeyeceğine ilişkin güvence verilmesini de şart koştu.
MOSKOVA'NIN EN BÜYÜK ENDİŞESİ UKRAYNA
Rusya'nın olası bir transferde özellikle sistemlerin daha sonra Ukrayna'ya ulaştırılmasını engellemek istediği Lavrov'un açıklamalarına yansıdı. Rus Bakan, Avrupa ülkelerinin Afrika, Asya, Latin Amerika ve Arap ülkelerinden satın aldığı bazı silahların yeniden ihraç edilmeyeceğine ilişkin güvencelere rağmen daha sonra Ukrayna'ya gönderildiğini savundu.
Lavrov, benzer bir durumun S-400'lerde yaşanmayacağı konusunda garanti verilmesi halinde Moskova'nın üçüncü bir ülkeye transfere onay vermeye hazır olabileceğini söyledi. Böylece Rusya ilk kez Türkiye'deki S-400'lerin geleceğine ilişkin tartışmalarda üçüncü ülkeye devir seçeneğine açık kapı bırakmış oldu.
TÜRKİYE RUSYA'YA BAŞVURDU MU?
Lavrov'a göre Ankara henüz S-400'lerin başka bir ülkeye gönderilmesi için Moskova'ya resmî bir talepte bulunmadı. Rus Bakan, herhangi bir başvuru gelmeden hangi ülkenin sistemleri alabileceğine ilişkin değerlendirme yapmadıklarını belirterek Türkiye'nin planının da henüz kesinleşmemiş olabileceğini ifade etti.
BAE'nin olası alıcı olup olmadığı doğrudan sorulduğunda da Lavrov belirli bir seçenek üzerinde çalışmadıklarını söyledi. Bu nedenle Birleşik Arap Emirlikleri'nin S-400'leri devralacağına ilişkin haberleri kesinleşmiş bir anlaşma olarak değerlendirmek için henüz yeterli resmî açıklama bulunmuyor.
S-400'LER NEDEN TÜRKİYE İÇİN SORUN OLDU?
Türkiye, Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemlerinin ilk parçalarını 2019 yılında teslim aldı. Washington, Rus yapımı sistemlerin F-35 savaş uçaklarının güvenliği açısından risk oluşturabileceğini savunarak Türkiye'yi F-35 programından çıkardı ve daha sonra CAATSA kapsamında yaptırımlar uyguladı.
Ankara ise uzun süre S-400 alımını kendi hava savunma ihtiyacı ve egemenlik hakkı çerçevesinde savundu. Buna rağmen sistemler Türkiye-ABD ilişkilerindeki temel anlaşmazlıklardan biri olmaya devam ederken son dönemde Ankara'nın F-35 programına yeniden dönüşü ve S-400 meselesinin nasıl çözülebileceği yeniden tartışılmaya başlandı.
S-400'LER BAE'YE Mİ DEVREDİLECEK?
Son dönemde S-400'lerin Türkiye'den bir Körfez ülkesine gönderilebileceğine ilişkin farklı iddialar gündeme geldi. Bu senaryolarda özellikle Birleşik Arap Emirlikleri'nin adı öne çıkarken Lavrov'a da New York'taki basın toplantısında BAE seçeneği doğrudan soruldu.
Lavrov ise Moskova'nın şu anda herhangi bir ülke üzerinde çalışmadığını vurgulayarak Türkiye'den resmî başvuru gelmesini beklediklerini söyledi. Dolayısıyla BAE ihtimali diplomatik ve basın kaynaklı tartışmalarda yer alsa da Ankara, Moskova veya Abu Dabi tarafından açıklanmış kesin bir S-400 devir anlaşması bulunmuyor.
S-400'LERİN DEVRİ F-35 KAPISINI AÇAR MI?
S-400'lerin Türkiye dışına çıkarılması ihtimalinin en dikkat çekici taraflarından biri, Ankara'nın F-35 programına yeniden katılması konusunda Washington ile yürütülen temaslara olası etkisi. Türkiye'nin programdan çıkarılmasının temel gerekçesi S-400 sistemlerinin teslim alınması olduğu için sistemlerin geleceğine ilişkin her yeni formül F-35 tartışmalarıyla birlikte değerlendiriliyor.
Ancak S-400'lerin üçüncü bir ülkeye gönderilmesinin Türkiye'nin F-35 programına otomatik olarak geri döneceği anlamına geldiğine ilişkin resmî bir ABD kararı bulunmuyor. Lavrov da açıklamasının sonunda Türkiye'nin uçakları alıp alamayacağı konusunda kesinlik bulunmadığına işaret ederek S-400'lerin devri ile F-35 sürecinin sonucunun aynı şey olmadığını ima etti.
S-400'LERİN GELECEĞİNDE GÖZLER ANKARA'DA
Lavrov'un açıklamasıyla birlikte S-400 tartışmasında yeni bir ihtimal ortaya çıkmış durumda. Moskova, sistemlerin Türkiye'de kalmasını zorunlu bir sonuç olarak ortaya koymak yerine Rusya'nın onayı, dost ülke şartı ve yeniden transfer edilmeme garantisi karşılığında üçüncü ülkeye gönderilmelerine açık kapı bıraktı.
Bundan sonraki süreçte belirleyici olacak nokta Ankara'nın gerçekten böyle bir formül üzerinde ilerleyip ilerlemeyeceği olacak. Lavrov'un açıklamasına göre Türkiye henüz Rusya'ya resmî bir talep iletmediği için S-400'lerin hangi ülkeye gönderilebileceği, böyle bir transferin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ve bunun Türkiye-ABD arasındaki F-35 görüşmelerine nasıl yansıyacağı henüz kesinleşmiş değil.
