Hukuk sistemimizde suçun işleniş biçimi kadar, suçun hangi psikolojik şartlar altında işlendiği de büyük önem taşır. Haksız tahrik, failin iradesini zayıflatan dışsal bir etkenin varlığını kabul ederek, cezada hakkaniyetli bir indirim yapılmasını amaçlar. Özellikle kasten öldürme ve yaralama gibi dosyalarda sıkça karşımıza çıkan bu hukuki kurum, Yargıtay kararları ışığında belirli kriterlere bağlanmıştır.
HAKSIZ TAHRİK ŞARTLARI NELERDİR?
Bir olayda haksız tahrik hükümlerinin uygulanabilmesi için belirli yasal şartların bir arada bulunması gerekir. Türk Ceza Kanunu kapsamında bu şartlar şu şekilde sıralanmaktadır:
- Tahriki oluşturan haksız bir fiil bulunmalıdır. Bu fiilin mutlaka suç teşkil etmesi gerekmez, hukuka aykırı olması yeterlidir. - Fail, bu haksız fiilin etkisiyle hiddet veya şiddetli elem içerisine girmelidir. - İşlenen suç, bu ruhsal durumun doğrudan bir sonucu olarak gerçekleştirilmelidir. - Tahrik teşkil eden haksız eylem, suçun mağdurundan gelmelidir. - Failin tepkisi ile kendisine yönelen haksız fiil arasında nedensellik bağı bulunmalıdır.
TCK 29 MADDESİNE GÖRE CEZA İNDİRİMİ NE KADARDIR?
Türk Ceza Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca, haksız tahrik durumunda yapılacak indirim miktarı tahrikin derecesine göre değişir. Kanun koyucu bu konuda hakime geniş bir takdir yetkisi tanımıştır. Uygulanan indirim oranları şu şekildedir:
- Eğer suçun kanuni tanımında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörülmüşse, verilecek ceza 18 yıldan 24 yıla indirilir. - Müebbet hapis cezası öngörülen suçlarda, ceza 12 yıldan 18 yıla düşürülür. - Diğer süreli hapis cezalarında ise verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
Hakim bu oranları belirlerken, haksız fiilin ağırlığını, yöneldiği hakkın değerini ve fail üzerindeki psikolojik etkisinin derinliğini esas alır.
HAKSIZ TAHRİK VE MEŞRU MÜDAFAA ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Halk arasında genellikle birbiriyle karıştırılan bu iki kavram arasında çok temel hukuk farkları bulunmaktadır. Meşru müdafaa bir hukuka uygunluk nedenidir; kişi kendisine veya bir başkasına yönelen haksız bir saldırıyı o anda defetmek için zorunlu bir eylemde bulunur ve bu durumda kişiye hiç ceza verilmez.
Buna karşın haksız tahrik sadece bir ceza indirimi nedenidir. Failin işlediği fiil hala suç sayılmaya devam eder ancak maruz kaldığı haksız eylem nedeniyle iradesi sakatlandığı için cezası hafifletilir. Meşru müdafaada saldırının devam ediyor olması veya tekrarının kesin olması şartı aranırken, haksız tahrikte saldırı bitmiş olsa dahi failin üzerindeki ruhsal etkinin devam etmesi yeterli görülebilir.
