İran’da 28 Aralık’ta Tahran’daki Büyük Çarşı’da patlak veren ekonomik temelli protestolar ülke geneline yayıldı. Hak örgütleri onlarca kişinin yaşamını yitirdiğini, yüzlerce kişinin yaralandığını ve binlerce kişinin gözaltına alındığını bildirirken, yönetim protestoların “isyana dönüştüğü” gerekçesiyle güvenlik önlemlerini artırıyor.
PROTESTOLAR NASIL BAŞLADI, NASIL YAYILDI?
Gösteriler, riyalin dolar karşısında hızla değer kaybetmesi ve artan hayat pahalılığına tepki olarak Tahran’daki esnafın sokağa çıkmasıyla başladı. Kısa sürede üniversite öğrencilerinin de katıldığı eylemler, farklı şehirlerde pazar ve çarşı merkezli protestolara dönüştü. Birkaç gün içinde ülkenin birçok vilayetine yayılan gösteriler, ekonomik taleplerin ötesine geçerek siyasi sloganların da atıldığı bir tabloya evrildi.
HANGİ BÖLGELERDE GERİLİM YÜKSEK?
Protestoların yoğunlaştığı iki ana hat dikkat çekiyor:
Tahran – Büyük Çarşı ve çevresi: Güvenlik güçlerinin biber gazı kullandığı, rejim karşıtı sloganların duyulduğu görüntüler sosyal medyada paylaşıldı. Devlete yakın medya ise eylemleri “dağınık ve fiyat artışlarına yönelik tepkiler” olarak tanımlıyor.
Batı hattı – Ilam vilayeti: Abdanan, Malekşahi ve Ilam merkezinde geniş katılımlı yürüyüşler ve sert müdahale iddiaları öne çıkıyor. Bu bölgedeki çatışmalar ve can kaybı iddiaları sürecin en kritik noktalarından biri olarak görülüyor.
ÖLÜ SAYISI NEDEN TARTIŞMALI?
Resmi makamlar kapsamlı bir bilanço açıklamazken, yalnızca bazı güvenlik görevlilerinin hayatını kaybettiğini duyuruyor. Bağımsız kuruluşlar ve uluslararası medya ise farklı rakamlar paylaşıyor:
HRANA: En az 36 ölüm ve 2 binden fazla gözaltı
Reuters: Hak örgütlerine dayandırılan 25’in üzerinde ölüm
BBC Farsça: Kendi doğrulama süreciyle en az 20 ölüm
ABC News: 35 ölü ve protestoların 27 vilayete yayıldığı bilgisi
Uzmanlara göre rakamlar arasındaki fark; sahaya erişimin kısıtlı olması, internet kesintileri, hastane ve morg kayıtlarına ulaşım zorluğu ile kurumların farklı doğrulama kriterlerinden kaynaklanıyor.
HASTANE BASKINI İDDİALARI TEPKİ ÇEKTİ
İran yönetimi, “geçim sıkıntısına” yönelik taleplerin değerlendirileceğini belirtse de, protestoların rejim karşıtı bir boyut kazandığı gerekçesiyle güvenlik güçlerinin müdahalesini artırmış durumda. Ülkede tansiyon yüksek seyrini korurken, gözler hem sahadaki gelişmelere hem de uluslararası toplumun atacağı adımlara çevrilmiş durumda.
