Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’ta bulunan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD ile yürütülen dolaylı diplomatik temaslara ilişkin yeni açıklamalarda bulundu. Arakçi, Katar aracılığıyla Washington’a Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik 7 günlük somut bir plan iletildiğini söyledi.
Arakçi’nin açıklamasına göre planın uygulanabilmesi için öncelikle ABD’nin İran’ın belirlediği koşulları kabul etmesi gerekiyor. İranlı bakan, koşulların yerine getirilmesinin ardından Hürmüz Boğazı’nın yedinci günün sonunda yeniden açılabileceğini ve görüşmelerin başlayabileceğini ifade etti.
İRAN’IN HÜRMÜZ PLANI 7 GÜNLÜK SÜREÇ ÖNGÖRÜYOR
Arakçi, İran’ın Washington’a ilettiği şartların yeni talepler olmadığını, bunların daha önce taraflar arasında imzalanan İslamabad Mutabakatı’nda yer alan hükümlerle bağlantılı olduğunu savundu.
İran Dışişleri Bakanı, ABD’nin gerekli adımları atması durumunda sürecin hızla ilerleyebileceğini belirterek, Hürmüz’de normal deniz trafiğinin yeniden başlamasının 7 gün içerisinde mümkün olduğunu söyledi.
İran tarafının açıklamalarına göre süreçte ilk aşamada Washington’ın belirlenen koşulları yerine getirmesi, ardından Boğaz’ın yeniden açılması ve sonrasında müzakerelerin başlaması öngörülüyor. İranlı yetkililer, ABD’ye verilen yanıt süresinin yaklaşık 4-5 gün olduğunu da daha önce açıklamıştı.
TALEPLERİN MERKEZİNDE ABLUKANIN KALDIRILMASI VAR
İran’ın önerisinin merkezinde ABD’nin İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması bulunuyor. Reuters kaynaklı aktarımlara göre Tahran, Washington’ın askeri baskıyı azaltması ve liman ablukasını kaldırması halinde Hürmüz’ün yeniden açılabileceğini bildirdi.
İran tarafı ayrıca daha geniş bir uzlaşma için yaptırımlar, petrol satışları ve dondurulmuş varlıklar gibi başlıkların da gündeme gelebileceğini belirtiyor. Ancak taraflar arasında bu konularda henüz kapsamlı ve bağlayıcı bir anlaşma açıklanmış değil.
Hürmüz Boğazı, Körfez ülkelerinden gerçekleştirilen enerji sevkiyatları açısından kritik bir güzergâh olduğu için, bölgedeki gelişmeler uluslararası petrol ve deniz taşımacılığı piyasaları tarafından da yakından takip ediliyor.
ARKA PLANDA ABD-İRAN TEMASLARI SÜRÜYOR
İran ve ABD arasında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında yeniden başlayan diplomatik temaslar doğrudan görüşmelerden ziyade arabulucular üzerinden yürütülüyor.
Son günlerde tarafların özellikle Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda aşamalı bir formül üzerinde durduğu bildirildi. Reuters kaynaklı haberlere göre görüşmelerde temel sorun, tarafların birbirlerinden önce adım atmak istememesi.
Tahran, Boğaz’ın açılması için Washington’ın öncelikle kendi şartlarını karşılamasını isterken, ABD tarafında İran’ın nükleer programı ve bölgedeki askeri faaliyetleri de müzakerelerin temel başlıkları arasında bulunuyor.
WSJ: TRUMP 7 GÜNLÜK ÖNERİYİ REDDETTİ
Diplomatik temasların sürdüğü sırada Wall Street Journal (WSJ) dikkat çeken bir iddia ortaya attı.
Gazetenin ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine göre Donald Trump, İran’ın 7 günlük ateşkes önerisine sıcak bakmadı ve öneriyi reddetti. Haberde Trump’ın yardımcılarına, kasım ayında yapılacak ABD ara seçimlerinin ardından İran’a yönelik saldırıların yeniden başlatılmasını beklediğini söylediği öne sürüldü.
Bu iddia henüz ABD yönetimi tarafından bağımsız biçimde doğrulanmış bir karar olarak açıklanmış değil. Dolayısıyla Trump’ın seçimlerin ardından İran’a yönelik yeni bir askeri operasyon başlatacağı yönündeki ifade, WSJ’nin kaynaklarına dayandırdığı bir iddia olarak değerlendiriliyor.
HÜRMÜZ İÇİN MÜZAKERE FORMÜLÜ NETLEŞİYOR
İran’ın ortaya koyduğu son öneri, Hürmüz Boğazı’nın açılması ile ABD’nin İran’a yönelik ekonomik ve askeri baskısının azaltılmasını aynı süreç içerisinde ele alıyor.
Tahran, şartların kabul edilmesi halinde Boğaz’ın yedi gün içerisinde açılabileceğini belirtirken, Washington’ın ise özellikle ablukanın kaldırılması konusunda henüz İran’ın istediği adımı atmadığı bildiriliyor. ABD kaynaklarına dayandırılan bazı haberlerde de taraflar arasındaki temel anlaşmazlıkların devam ettiği aktarılıyor.
Bu nedenle New York’taki diplomatik temaslarda Hürmüz Boğazı, abluka, nükleer program ve yaptırımlar birbirine bağlı başlıklar olarak öne çıkıyor. Tarafların önündeki en kritik konu ise karşılıklı olarak hangi adımın önce atılacağı.
PEZEŞKİYAN’DAN MUTABAKAT MESAJI
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da diplomatik sürece ilişkin yaptığı açıklamalarda, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in İslamabad Mutabakatı’na dönülmesi yönündeki yaklaşımını olumlu karşıladığını belirtti.
Pezeşkiyan, Tahran’ın daha önce verilen taahhütlerin yerine getirilmesi ve mutabakata dönülmesi gerektiği yönündeki görüşü paylaştığını ifade etti.
İran’ın son diplomatik girişimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması üzerinden ABD ile daha geniş kapsamlı bir anlaşma zemini oluşturma arayışı olarak öne çıkıyor. Ancak Washington ile Tahran arasında henüz nihai bir anlaşmaya varılmış değil.
