11 Mart 1972 sabahı, Niksar'ın Kızıldere köyünde yankılanan silah sesleri, Türkiye sol hareketinin en çarpıcı sayfalarından birini yazdı. THKO (Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu) lideri Mahir Çayan ve 10 yoldaşı, jandarma kuşatmasında hayatını kaybetti. Bu olay, 'Nasıl öldü?' sorusunun ötesinde, 68 kuşağının devrimci mücadelesini simgeleyen bir dönüm noktasıydı. Peki, Mahir Çayan'ın ölümü tam olarak nasıl gerçekleşti? O gün yaşananları, tarihi belgeler ve tanıklıklarla aydınlatalım.
MAHİR ÇAYAN KİMDİR? HAYATI VE YÜKSELİŞİ
Mahir Çayan, 1932'de Erzincan'da doğan bir idealistti. İstanbul Üniversitesinde hukuk okurken sol hareketlere katılan Çayan, 1960'ların sonlarında THKO'yu kurdu. 'Kesintisiz Devrim' teorisiyle tanınan lider, 1971'de Deniz Gezmiş'in idamına karşı eylemleriyle gündeme geldi. 12 Mart 1971 muhtırası sonrası yakalanan ancak kaçan Çayan, Ulaş Bardakçı ve diğer militanlarla yeraltına indi. Kızıldere'ye sığınmaları, kaderlerini belirleyecekti.
Çayan'ın karizması, dönemin gençlerini etkilemişti. Kitapları ve yazıları hala okunuyor. Onun ölümü, sadece bir çatışma değil, bir neslin sonu anlamına geliyordu.
KZIILDERE OLAYI NASIL BAŞLADI? TARİH ÇİZELGESİ
Olaylar zinciri, 1971 sonunda hız kazandı. Mahir Çayan grubu, Amerikalı iki radar teknisyeni (Sinan Cemgil ve arkadaşları kaçırdıktan sonra rehin aldı). Amaç, Deniz Gezmiş davasını etkilemekti. Rehineler, Ünye'de serbest bırakıldı ancak grup Kızıldere'ye çekildi.
9 Mart 1972: Jandarma istihbaratı aldı, kuşatma başladı.
10 Mart: Elektrik ve telefon hatları kesildi, grup evde mahsur kaldı.
11 Mart Sabahı: Çatışma patlak verdi. Grup, evi siper aldı.
Tarihi kayıtlara göre, grupta Mahir Çayan, Ulaş Bardakçı, Cihan Alptekin, Hüseyin İnan, Sinan Cemgil, Ömer Ayna, İbrahim Aydemir, Günay Öner, Saffet Alpsoy ve iki kadın militan vardı. Rehineler de içerdeydi.
NASIL ÖLDÜ? ÇATIŞMANIN DETAYLARI
Jandarma komutanı Yüzbaşı Erdoğan Alkan liderliğindeki birlikler, sabah sekizde saldırdı. Grup, evin ikinci katında direndi. Saatler süren çatışmada, panzerle duvarlar yıkıldı. Resmi raporlara göre Mahir Çayan saat 13:30 civarı göğsünden vurularak öldü. Otopsi, yakın mesafeden ateş edildiğini gösterdi.
Tanıklıklar çelişkili: Bazı sol kaynaklar, grubun teslim olmayı reddettiğini ve son kurşuna kadar savaştığını söyler. Resmi anlatım ise 'teröristlerin etkisiz hale getirildiğini' vurgular. Evde bulunan STEN tüfekleri, tabancalar ve el bombaları ele geçirildi. Çayan'ın cesedi, diğerleriyle birlikte Tokat'a nakledildi.
Önemli Not: Çatışmada üç jandarma er de şehit düştü: Komutan Alkan dahil. Bu, olayı karşılıklı bir trajediye dönüştürdü.
TARTIŞMALAR VE KOMPLO İDDİALARI
Kızıldere, yıllardır tartışılıyor. Sol çevreler, 'provokasyon' diyor: Grup liderlerinin infaz edildiğini, teslim görüşmelerinin engellendiğini iddia ediyor. Mahir Çayan'ın babası, oğlunun yakılarak öldürüldüğünü öne sürdü. Sağ cenahta ise 'terör operasyonu' olarak görülüyor.
MİT raporları ve dönemin gazeteleri (örneğin Milliyet arşivleri), grubun son telsiz konuşmalarını aktarıyor: 'Teslim olmayacağız!' Ses kayıtları hala gizemini koruyor. 2000'lerde açılan davalar, olayı aydınlatamadı.
Komplo Teorileri: CIA parmağı, Gladio bağlantıları.
Belge Dayanakları: TBMM tutanakları, Emniyet raporları.
Sonuç: Kızıldere'nin Mirası ve Dersleri
Bugün Kızıldere anıtı, ziyaretçileri bekliyor. Bu trajedi, şiddetin bedelini sorgulatıyor: Devrim mi, felaket mi? Tarih, cevabı okuyucuya bırakıyor.
