Metotreksat, modern tıbbın bağışıklık sistemini baskılayan ve kanser hücrelerinin yayılmasını engelleyen en önemli bileşenlerinden biridir. Antimetabolit grubuna dahil olan bu ilaç, hücrelerin DNA sentezini bozarak hızlı bölünen hücrelerin büyümesini durdurur. Özellikle kronik iltihaplı hastalıkların yönetiminde "altın standart" olarak kabul edilen metotreksat, hastaların yaşam kalitesini artırmak amacıyla uzman hekimler tarafından reçete edilmektedir.
METOTREKSAT HANGİ HASTALIKLARIN TEDAVİSİNDE KULLANILIR?
Metotreksat, çok yönlü bir ilaç olması sebebiyle farklı tıbbi branşlarda sıklıkla tercih edilir. İlacın başlıca kullanım alanları şunlardır:
Romatoid Artrit: Eklemlerdeki iltihabı, ağrıyı ve eklem hasarını azaltmak için temel tedavi olarak kullanılır. Sedef Hastalığı (Psoriasis): Diğer tedavilere yanıt vermeyen şiddetli cilt döküntülerinin kontrol altına alınmasında etkilidir. Kanser Tedavisi: Lösemi, meme kanseri, akciğer kanseri ve lenfoma gibi türlerde kontrolsüz hücre büyümesini durdurmak amacıyla tercih edilir. Otoimmün Rahatsızlıklar: Crohn hastalığı ve diğer iltihaplı bağırsak hastalıklarında bağışıklık sistemini dengelemek için kullanılabilir.
METOTREKSATIN YAN ETKİLERİ NELERDİR?
Her güçlü ilaçta olduğu gibi metotreksat kullanımı da bazı yan etkilere yol açabilir. Bu etkiler hastanın genel sağlık durumuna ve kullanılan doza göre değişiklik gösterir. Yaygın görülen yan etkiler arasında mide bulantısı, halsizlik, baş dönmesi ve ağız içinde oluşan küçük yaralar bulunur. Daha nadir fakat ciddi durumlarda ise karaciğer enzimlerinde yükselme, saç dökülmesi veya kan değerlerinde (beyaz kan hücresi, trombosit) düşüş gözlemlenebilir. Bu nedenle tedavi süresince doktorun istediği kan tahlillerini düzenli yaptırmak büyük önem taşır.
METOTREKSAT KULLANIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?
İlacın etkinliğini artırmak ve olası zararlarını en aza indirmek için hastaların belirli kurallara uyması gerekmektedir. Metotreksat kullananlar, ilacı genellikle haftada sadece bir gün, doktorun belirlediği saatte almalıdır. İlacın her gün yanlışlıkla alınması ciddi zehirlenmelere yol açabilir. Ayrıca, yan etkileri hafifletmek için genellikle folik asit takviyesi reçete edilir. Tedavi süresince alkol tüketiminden kesinlikle kaçınılmalı ve hamilelik planlanmamalıdır; çünkü ilaç bebek gelişimi üzerinde ciddi riskler oluşturabilir.
METOTREKSAT ETKİSİNİ NE ZAMAN GÖSTERİR?
Bu ilacın tam etkisini göstermesi genellikle birkaç haftayı bulabilir. Romatizma hastaları için belirtilerdeki iyileşme genellikle 3 ila 6 hafta arasında başlar, ancak tam iyileşme hissi 12 haftaya kadar uzayabilir. Tedavi süreci boyunca sabırlı olmak ve doktorun talimatlarına harfiyen uymak, başarılı bir sonuç almak için kritik bir adımdır. İlacın aniden bırakılması, hastalığın alevlenmesine neden olabileceği için herhangi bir değişiklik mutlaka uzman onayıyla yapılmalıdır.
