Hollywood yıldızı Zendaya’nın, ünlü yönetmen Christopher Nolan imzalı "The Odyssey" filminin Londra’daki tanıtım etkinliğinde tercih ettiği takılar, küresel çapta bir kültürel miras tartışmasının fitilini ateşledi. Kırmızı halıda sergilenen pırıltılı şıklığın ardında yatan gerçek, 3000 yıllık bir antik eserin lüks bir moda objesi olarak kullanılmasıyla yeniden alevlenen etik sorunları ve "kültürel yağma" iddialarını gündeme taşıdı.
HOLLYWOOD IŞILTISININ ARDINDAKİ KÜLTÜREL MİRAS TARTIŞMASI
Filmde bilgelik ve savaş tanrıçası Athena’ya hayat veren Zendaya, Londra prömiyerinde Jacquemus imzalı beyaz elbisesiyle modern bir Yunan tanrıçası silüeti çizdi. Moda eleştirmenlerinden tam not alan bu "metot giyimi" (method dressing) tarzının asıl konuşulan detayı ise kıyafetinden ziyade ünlü oyuncunun kulaklarında taşıdığı tarihi eserler oldu.
Yaklaşık 3000 yıl öncesine, M.Ö. 1. binyıla dayanan ve İran’ın Ziwiye bölgesine ait olduğu bilinen antik altın madalyonlar, ünlü oyuncunun stilinin bir parçası olarak kırmızı halıya taşındı.
BİNLERCE YILLIK TARİH, LÜKS BİR AKSESUARA NASIL DÖNÜŞTÜ?
Güneş motifleriyle işlenmiş ve ait olduğu dönemin inanç, güç veya kozmoloji sembollerini barındıran bu nadide parçaların bir müze yerine bir yıldızın üzerinde sergilenmesi, eserin yolculuğuna dair soru işaretleri yarattı.
Barron London tarafından tedarik edilen ve İngiliz mücevher tasarımcısı Glenn Spiro tarafından 18 ayar sarı altın ve elmaslarla yeniden dizayn edilen küpeler, günümüzde özel bir koleksiyonda tutuluyor. Tarihi bir mirasın kendi coğrafyasından koparılarak, çağdaş pırlantalarla bezenip "lüks bir tüketim nesnesine" evrilmesi, kültürel eserlerin metalaştırılması konusundaki rahatsızlıkları bir kez daha gün yüzüne çıkardı.
ARKEOLOGLAR VE TARİHÇİLERDEN "KÜLTÜREL YAĞMA" TEPKİSİ
Eserlerin kırmızı halıda boy göstermesiyle birlikte, sosyal medyada başlayan övgülerin yerini kısa sürede akademik ve etik eleştiriler aldı. Özellikle arkeologlar ve İslam tarihi uzmanları, bu tür kadim objelerin kökeninin ve Batı'ya nasıl ulaştığının (provenans) çoğu zaman karanlık olduğuna dikkat çekti.
Uzmanlar, tarihi buluntuların uluslararası sanat piyasasına kontrollü bilimsel kazılarla değil, yasa dışı yollarla girmiş olma ihtimalinin yüksekliğini vurgulayarak, replikalar yerine orijinal parçaların kullanılmasını sert bir dille eleştirdi. Bu durum, eleştirmenler tarafından "oryantalist bir yaklaşım", "sınıfsal güç gösterisi" ve "Doğu'nun kültürel mirasının Batı tarafından sömürülmesi" olarak nitelendirildi.
METOT GİYİMİ VE ETİK SINIRLAR
Zendaya ve ünlü stilisti Law Roach'un canlandırılan karakterin ruhunu kıyafetlere yansıtma stratejisi olan "metot giyimi", estetik açıdan başarılı bulunsa da, başka bir coğrafyaya ait koparılmış bir tarihi şov malzemesi yapmanın sınırları sorgulanıyor.
Moda dünyası bu tercihi bir "adanmışlık" olarak yorumlarken madalyonların asıl sahiplerinin, üretildikleri kadim toprakların ve bu eserlerin hikayesinin gölgede kalması, Batı'nın Doğu kültürüne yaklaşımıyla ilgili derin bir çelişkiyi gözler önüne seriyor. Zendaya'nın kırmızı halıdaki ihtişamı, kültürel varlıkların mülkiyeti, etik kullanımı ve ünlülerin bu konudaki sorumlulukları üzerine uzun süre devam edecek bir tartışmaya dönüşmüş durumda.
