Türkiye'de ve dünyada milyonlarca çocuğu etkileyen disleksi, en sık görülen özgül öğrenme güçlüklerinden biri olmasına rağmen hâlâ yeterince bilinmiyor. Bu nedenle birçok çocuk okul hayatının ilk yıllarında "çalışmıyor", "dalgın", "yaramaz" veya "tembel" gibi ifadelerle tanımlanabiliyor. Oysa uzmanlara göre disleksi, zekâ ile ilgili bir sorun değil. Aksine normal ya da normalin üzerinde zekâya sahip çocuklarda da görülebilen nörogelişimsel bir farklılık olarak tanımlanıyor. Sorun, çocuğun öğrenmek istememesi değil; beynin yazılı dili işleme biçimindeki farklılıktan kaynaklanıyor.
Peki, disleksi olan çocuklar yanlışlıkla “dikkat sorunu” ya da “tembellik” olarak etiketlenebilir mi? Psikolog Ece Bahat, Türkinform’dan Beyza Coşkun’a özle yaptığı açıklamada, “Maalesef evet. Disleksili çocuklar çoğu zaman yeterince çabalamıyormuş gibi algılanabiliyor. Oysa sorun isteksizlik değil, beynin yazılı dili işleme biçimindeki farklılıktır. Bu nedenle erken değerlendirme yapmak ve çocuğu etiketlemek yerine ihtiyaç duyduğu desteği sağlamak çok daha önemlidir” bilgisini paylaştı.
DİSLEKSİ DİKKAT EKSİKLİĞİYLE KARIŞTIRILABİLİYOR
Uzmanlar, disleksinin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile de sık karıştırıldığını belirtiyor. Her iki durumda da çocuk ders sırasında zorlanabiliyor, ödev yapmak istemeyebiliyor veya akademik performansında düşüş yaşayabiliyor. Ancak dislekside temel sorun dikkat değil; okuma, yazma ve dil becerilerinin işlenmesindeki farklılıktan kaynaklanıyor. Bazı çocuklarda ise disleksi ve dikkat eksikliği aynı anda görülebiliyor. Bu nedenle doğru değerlendirme yapılmadan yalnızca gözleme dayanarak tanı koyulmasının yanlış sonuçlara yol açabileceği ifade ediliyor.
AİLELERİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN BELİRTİLER
Uzmanlara göre aşağıdaki belirtiler disleksi açısından değerlendirilmesi gereken önemli işaretler arasında yer alıyor:
- Harfleri ve heceleri sık sık karıştırma,
- Okurken satır atlama veya aynı satırı tekrar okuma,
- Yazım hatalarının yaşıtlarına göre belirgin şekilde fazla olması,
- Okuduğunu anlamakta güçlük yaşama,
- Günleri, ayları veya yönleri karıştırma,
- Kafiyeli kelimeleri ayırt etmekte zorlanma,
- Yazılı anlatımda yaşıtlarının gerisinde kalma.
Bu belirtilerin tek başına disleksi anlamına gelmediği, ancak bir uzmanın değerlendirmesini gerektirebileceği belirtiliyor.
ERKEN TANI EĞİTİM BAŞARISINI ARTIRIYOR
Eğitim uzmanları ve çocuk gelişimciler, dislekside en önemli unsurun erken fark edilmesi olduğunu vurguluyor. Erken dönemde uygun eğitim desteği alan çocuklar, okuma ve yazma becerilerini önemli ölçüde geliştirebiliyor. Böylece hem akademik başarıları artıyor hem de psikolojik olarak kendilerini daha güçlü hissediyorlar. Uzmanlar, ailelerin çocuklarını diğer çocuklarla kıyaslamak yerine yaşadığı güçlüğün nedenini araştırmalarının daha doğru bir yaklaşım olduğunu ifade ediyor.
ÖĞRETMENLERE DE ÖNEMLİ GÖREV DÜŞÜYOR
Disleksi belirtilerini ilk fark eden kişiler çoğu zaman sınıf öğretmenleri oluyor. Bu nedenle öğretmenlerin öğrenme güçlükleri konusunda bilinçli olması, çocukları "isteksiz" ya da "başarısız" olarak değerlendirmek yerine rehberlik servisine ve uzmanlara yönlendirmesi büyük önem taşıyor. Okul, aile ve uzman iş birliğiyle hazırlanan bireysel destek programlarının çocuğun eğitim sürecine önemli katkılar sağladığı belirtiliyor.
"ETİKETLEMEK YERİNE ANLAMAYA ÇALIŞIN"
Uzmanlar, disleksili çocukların en çok ihtiyaç duyduğu şeyin anlayış ve doğru destek olduğunun altını çiziyor. "Sen yapamazsın", "Biraz daha çalışsan başarırsın" ya da "Tembellik yapıyorsun" gibi ifadelerin çocuk üzerinde kalıcı olumsuz etkiler bırakabileceğine dikkat çeken uzmanlar, ailelere ve eğitimcilere şu çağrıda bulunuyor:
"Her çocuk aynı şekilde öğrenmez. Bir çocuğun zorlanmasının nedeni isteksizlik değil, fark edilmemiş bir öğrenme güçlüğü olabilir. Etiketlemek yerine anlamaya çalışmak, onun geleceğini değiştirebilir."
