Gündelik tartışmalarda, iş ilişkilerinde veya kişisel anlaşmazlıklarda sıkça duyulan “Seni savcılığa vereceğim” sözü, çoğu zaman karşı taraf üzerinde baskı kurmanın bir yolu olarak kullanılıyor. Oysa bir kişinin yaşadığı haksızlığı yetkili makamlara taşıması, hukuken korunan temel haklar arasında bulunuyor. Ancak bu hakkın kullanılmasıyla bir başkasına bilerek asılsız suç isnat edilmesi arasında önemli bir sınır var.

Anayasa'nın 36'ncı maddesiyle güvence altına alınan hak arama hürriyeti, bireylere yargı mercileri önünde iddia ve savunmada bulunma imkânı tanıyor. Bu kapsamda kişiler, kendilerine zarar verdiğini düşündükleri eylemler hakkında yetkili kurumlara başvurarak inceleme ve yasal işlem yapılmasını isteyebiliyor.

Türkinform muhabiri Pelin Zengin'in sorularını yanıtlayan Hukukçu Melek Pelin Eyan, şikayet ve ihbar hakkının yalnızca savcılığa yapılan başvurularla sınırlı olmadığını, kolluk birimleri ve ilgili idari makamlara yapılan müracaatların da bu kapsamda değerlendirildiğini belirtti. Eyan, başvuru hakkının sınırlarına, iftira suçunun hangi durumlarda oluştuğuna ve asılsız suçlamaların hukuki sonuçlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Savcılıkla Gözdağı Verenler Dikkat! O Sözün Faturası Ağır Olabilir

SAVCILIĞA ŞİKAYET ETMEK TEK BAŞINA SUÇ DEĞİL

Bir kişinin başka bir kişi hakkında suç duyurusunda bulunması veya idari makamlara şikayet iletmesi, tek başına suç teşkil etmiyor. Hak arama özgürlüğü yalnızca mahkemelere başvurmayı değil, idari mercilerden ve ilgili kurumlardan hukuki koruma talep etmeyi de kapsıyor.

Anayasa Mahkemesi de hak arama hürriyetini değerlendirirken bu özgürlüğün bireyin adaleti bulma ve uğradığı haksızlığı giderme yollarından biri olduğuna dikkat çekiyor. Anayasa'nın 36'ncı maddesinin yanı sıra 40'ıncı maddesindeki etkili başvuru hakkı ve 74'üncü maddesindeki dilekçe hakkı da bu çerçevede önem taşıyor.

Eyan'ın değerlendirmesine göre Cumhuriyet başsavcılıkları, polis ve jandarma birimleri, valilikler ve kaymakamlıklar şikayet ve ihbar hakkının kullanılabileceği merciler arasında yer alıyor. Kamu Denetçiliği Kurumu ve TBMM Dilekçe Komisyonu da anayasal başvuru yolları kapsamında bulunuyor.

Ancak bu özgürlük sınırsız değil. Başvurunun karşı tarafın kişilik haklarını ihlal edecek şekilde kullanılması, özellikle de gerçeğe aykırı suçlamaların bilerek yetkili makamlara taşınması halinde ceza hukuku bakımından sorumluluk doğabiliyor.

HER ASILSIZ ŞİKAYET İFTİRA SAYILMIYOR

Bir kişi hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulması ve soruşturma sonunda takipsizlik kararı verilmesi, şikayetçinin otomatik olarak iftira suçunu işlediği anlamına gelmiyor. Burada belirleyici olan, iddianın soruşturma sonucunda kanıtlanamamasından çok, başvuruyu yapan kişinin ne bildiği ve hangi amaçla hareket ettiği oluyor.

Türk Ceza Kanunu'nun 267'nci maddesi, iftira suçunu bir kişinin işlemediğini bildiği halde hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla hukuka aykırı fiil isnat etmek şeklinde düzenliyor.

Hukukçu Melek Pelin Eyan'ın aktardığı hukuki çerçevede, iftira suçunun oluşması için belirli veya belirlenebilir bir kişinin hedef alınması, hakkında hukuka aykırı bir fiil isnat edilmesi ve bu isnadın yetkili makamlara ya da basın ve yayın yoluyla yapılması gerekiyor. Bunun yanında failin, hedef aldığı kişinin söz konusu eylemi gerçekleştirmediğini bilmesi ve hakkında işlem başlatılmasını istemesi önem taşıyor.

Bu suçun temel halinde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Dolayısıyla bir kişinin şüphe duyduğu bir olayı yetkililere bildirmesiyle, suçsuz olduğunu bildiği birini bilerek suçlaması aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulmuyor.

YÜZÜNE KARŞI “HIRSIZSIN” DEMEK İFTİRA MI?

İftira suçuyla ilgili en çok karıştırılan konulardan biri de bir kişiye doğrudan yöneltilen ağır suçlamalar. Örneğin tartışma sırasında birine “Sen hırsızsın” veya “Rüşvetçisin” denilmesi, kullanılan ifadeler ne kadar ağır olursa olsun, tek başına TCK'nın 267'nci maddesindeki iftira suçunu oluşturmuyor.

Burada isnadın kime, nerede ve hangi amaçla yöneltildiği önem kazanıyor. Bir suçlamanın doğrudan kişinin yüzüne karşı söylenmesi veya başkalarının yanında dile getirilmesi, koşulları bulunuyorsa hakaret suçu kapsamında değerlendirilebiliyor. İftira suçunda ise belirli bir kişiye hukuka aykırı fiil isnat edilerek hakkında soruşturma, kovuşturma veya idari yaptırım başlatılmasının amaçlanması gerekiyor.

Eyan'ın dikkat çektiği ayrımlardan biri de isnadın yetkili makamlara ulaştırılması şartı. Bu nedenle kişisel tartışmalarda kullanılan suçlayıcı ifadeler ile resmi makamlara sunulan asılsız suç duyurularının hukuki sonuçları birbirinden ayrılıyor.

Savcılıkla Gözdağı Verenler Dikkat! O Sözün Faturası Ağır Olabilir (2)

HEDEF GÖSTERİLEN KİŞİ YOKSA SUÇUN ADI DEĞİŞEBİLİYOR

Asılsız ihbarlarda iftira suçuyla karıştırılan bir diğer düzenleme ise Türk Ceza Kanunu'nun 271'inci maddesinde yer alan suç uydurma suçu. İki suç arasındaki temel fark, ihbarın belirli bir kişiyi hedef alıp almaması üzerinden şekilleniyor.

TCK'nın 271'inci maddesine göre işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden veya işlenmeyen bir suçun delil ve emarelerini soruşturma başlatılmasını sağlayacak şekilde uyduran kişi, üç yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor.

Hukukçu Melek Pelin Eyan'ın aktardığı Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararında da bu ayrımın altı çiziliyor. Buna göre belirli veya belirlenebilir bir kişi hedef alınmışsa iftira, herhangi bir kişi hedef gösterilmeden işlenmemiş bir suç varmış gibi ihbarda bulunulmuşsa suç uydurma gündeme geliyor.

Bu ayrım, özellikle asılsız ihbarların hukuki niteliğinin belirlenmesinde kritik rol oynuyor. Çünkü her iki suçta da yetkili makamların yanıltılması söz konusu olsa da isnadın yöneltildiği kişi bakımından farklı koşullar aranıyor.

TAKİPSİZLİK KARARI ALAN HERKES İFTİRA DAVASI AÇABİLİR Mİ?

Hakkında yapılan şikayet sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verilen veya yargılama sonunda beraat eden kişiler, karşı tarafın kendilerine iftira attığını düşünebiliyor. Ancak bu kararlar, şikayetçinin suç işlediğini tek başına kanıtlamıyor.

Yargıtay kararlarında da soruşturmanın takipsizlikle sonuçlanmasının iftira suçunun oluşması için yeterli olmadığı vurgulanıyor. Şikayetçinin bir duyum üzerine hareket etmesi, elindeki olgular nedeniyle şüphe duyması veya iddiasının doğruluğunu araştırmak amacıyla yetkili makamlara başvurması, iftira kastının bulunmadığı yönünde değerlendirilebiliyor.

Eyan'ın aktardığı içtihatlarda belirleyici unsurun, şikayetçinin karşı tarafın suçsuz olduğunu bilip bilmediği olduğu görülüyor. Nitekim Yargıtay'ın bazı kararlarında takipsizlik kararına rağmen iftira suçunun oluşmadığı kabul edilirken, başka kararlarda suçsuz olduğu bilinen kişileri hedef alan başvurular iftira kapsamında değerlendiriliyor.

Benzer bir durum manevi tazminat taleplerinde de geçerli. Hakkında beraat veya takipsizlik kararı verilen kişinin, yalnızca bu karara dayanarak karşı taraftan tazminat alması mümkün değil. Şikayet hakkının hukuka aykırı kullanıldığının ve kişilik haklarının zarar gördüğünün ortaya konulması gerekiyor.

CİMER'E YAPILAN ŞİKAYET DE İFTİRA KAPSAMINA GİREBİLİR Mİ?

Şikayet ve ihbar hakkının kullanılabildiği yerler arasında Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) de bulunuyor. Ancak CİMER üzerinden yapılan başvuruların hukuki niteliği, başvurunun içeriğine ve ilgili makamlara nasıl iletildiğine göre değerlendiriliyor.

CİMER doğrudan bir yargı organı değil, idari başvuruların ilgili kurumlara iletilmesini sağlayan bir iletişim mekanizması olarak faaliyet gösteriyor. Bununla birlikte bir kişi hakkında suç isnadı içeren bildirimlerin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına iletilmesi söz konusu olabiliyor.

Hukukçu Eyan'ın değerlendirdiği üzere, bir başvurunun CİMER üzerinden yapılması, içeriğinde bilerek gerçekleştirilen asılsız bir suç isnadı bulunması halinde kişiyi ceza sorumluluğundan muaf tutmuyor. Aynı şekilde polis, jandarma, valilik veya kaymakamlık gibi yetkili mercilere yapılan başvurular da iftira suçunun unsurları yönünden incelenebiliyor.

Bu nedenle başvurunun yapıldığı adres değil, suçlamanın hangi bilgiye dayandığı ve ne amaçla dile getirildiği hukuki değerlendirmeye yön veriyor.

İFTİRAYA UĞRAYAN KİŞİ HANGİ YOLLARA BAŞVURABİLİR?

Hakkında bilerek asılsız suçlamada bulunulduğunu düşünen kişilerin başvurabileceği hukuki yollar yalnızca ceza soruşturmasıyla sınırlı değil. Şartların oluşması halinde iftira suçundan suç duyurusunda bulunulmasının yanı sıra kişilik haklarının korunması ve manevi tazminat talep edilmesi de mümkün olabiliyor.

Türk Medeni Kanunu'nun 24'üncü maddesi kişilik haklarına yönelik hukuka aykırı saldırılara karşı koruma sağlarken, Türk Borçlar Kanunu'nun 58'inci maddesi kişilik haklarının zedelenmesi halinde manevi tazminat talebinin hukuki dayanağını oluşturuyor.

Havuçlu kek tarifi arayanlara: Yumuşacık kış keki nasıl yapılır?
Havuçlu kek tarifi arayanlara: Yumuşacık kış keki nasıl yapılır?
İçeriği Görüntüle

Eyan, hukuki sorumluluğun doğabilmesi için şikayetçinin gerçeği bildiğinin ve buna rağmen karşı tarafı suçladığının kanıtlanması gerektiğini vurguluyor.

Bu kapsamda şikayet dilekçeleri, kolluk ve savcılık ifade tutanakları, taraflar arasındaki mesajlaşmalar, e-postalar, resmi kayıtlar ve tanık beyanları delil olarak değerlendirilebiliyor. Ayrıca aynı kişi hakkında farklı kurumlara tekrar tekrar başvuru yapılmışsa bu başvuruların tarihleri ve içerikleri de hukuki süreçte önem kazanabiliyor.

ŞİKAYET HAKKININ SINIRI İYİ NİYETTEN GEÇİYOR

Bir kişiyi savcılığa şikayet etmek, hukukun tanıdığı haklardan biri. Ancak bu yetki, başkalarını haksız yere cezalandırmak veya zor durumda bırakmak amacıyla kullanılamıyor. İddianın sonradan kanıtlanamaması ile karşı tarafın suçsuzluğunu bilerek asılsız isnatta bulunulması arasında önemli bir fark bulunuyor.

Hukukçu Melek Pelin Eyan'ın değerlendirmeleri, şikayet hakkının kullanımında belirleyici unsurun yalnızca başvurunun sonucu olmadığını ortaya koyuyor. Şikayetçinin elindeki bilgiler, şüphelerinin dayanağı, hedef aldığı kişinin suçsuzluğunu bilip bilmediği ve başvurudaki amacı hukuki değerlendirmede öne çıkıyor.

Bu nedenle “Seni savcılığa şikayet edeceğim” sözü tek başına suç anlamına gelmediği gibi, her sonuçsuz şikayet de iftira olarak nitelendirilemiyor. Ancak bir kişinin suçsuzluğu bilinerek yapılan başvurular, koşullarına göre hapis cezası ve tazminat sorumluluğuna kadar uzanan sonuçlar doğurabiliyor.

Muhabir: Pelin Zengin