Henüz gerçekleşmemiş olayların olumsuz sonuçlarını düşünmek, bazı kişiler için günlük hayatın bir parçası hâline gelebiliyor. Bir telefonun açılmaması, beklenen bir haberin gelmemesi veya belirsiz bir durum karşısında zihin hemen en kötü senaryoyu oluşturabiliyor. Peki insanlar neden sürekli kötü ihtimallere odaklanıyor? Psikolog Rabia Öğmüş, bu eğilimin arkasında tehlikelerden korunma içgüdüsü ve belirsizlikten kaynaklanan kaygının bulunduğunu belirtti.

ZİHİN NEDEN SÜREKLİ EN KÖTÜ SENARYOYU HAZIRLIYOR?

İnsanların olumsuz ihtimalleri düşünmesinin geçmişten gelen bir korunma mekanizmasıyla ilişkili olduğunu belirten Psikolog Rabia Öğmüş, tehlikeleri önceden hesaplamanın hayatta kalma açısından önemli bir işlev taşıdığını ifade etti.

Öğmüş, bu durumu şöyle açıkladı:

“Geçmişten bu yana evrimsel bakış açısında gördüğümüz, insanın tehlikelerden korunmak için ihtimalleri düşünmeye meyilli olduğunu aktarmaktadır. Hayatta kalmak için en kötü ihtimalin bile hesaplanması bu yüzden önemlidir.”

Günümüzde ise bu düşünme biçimi özellikle belirsizlik karşısında kaygıyı artırabiliyor. Kişi, ne olacağını bilemediği durumlarda zihninde farklı senaryolar oluşturarak kendisini hazırlamaya çalışıyor.

Öğmüş, belirsizliğin yarattığı kaygının kontrol etme isteğini de beraberinde getirdiğine dikkat çekerek, “Psikolojide özellikle belirsizliğin getirdiği kaygı dolayısıyla birey düşünceleriyle hazırlıklı olmaya çalışmakta, kontrol etme isteğiyle de bilişsel hazırlık yapmaktadır.” dedi.

BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ OLUMSUZ DÜŞÜNCELERİ NASIL DEĞİŞTİRİYOR?

Sürekli kötü ihtimalleri düşünmek, kişinin duygularını ve davranışlarını da etkileyebiliyor. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ise kişinin yaşadığı olaylar karşısında neler düşündüğünü, ne hissettiğini ve nasıl davrandığını anlamasına yardımcı olan yaklaşımlardan biri olarak öne çıkıyor.

Psikolog Rabia Öğmüş, BDT'nin kişinin duygu, düşünce ve davranış süreçlerini anlamlandırmasına destek olduğunu belirterek, “Bilişsel davranışçı terapi bireyin duygu, düşünce, davranış dediğimiz süreçlerde yaşadığı olayları kavramasına ve anlamlandırmasına yardımcı olmaktadır.” ifadelerine yer verdi.

Terapi sürecinde kişiye gündelik yaşamında kendisini kötü hissettiren olaylar ve kişiler karşısında aklından neler geçtiği, hangi duyguları yaşadığı gibi sorular yöneltiliyor. Bu soruların yanıtlanması veya yazılı olarak ele alınması, kişinin kendi düşünce kalıplarını fark etmesine yardımcı oluyor.

OLUMSUZ DÜŞÜNCELERİ SORGULAMAYI ÖĞRENMEK ÖNEMLİ

Surekli Kotu Bir Sey Dusunen Kadin

BDT'nin önemli aşamalarından biri, kişinin zihninden geçen düşünceleri otomatik olarak doğru kabul etmek yerine onları sorgulamayı öğrenmesi. Böylece kişi, yaşadığı bir olayın kendisinde oluşturduğu düşünceyi, duyguyu ve davranışı daha yakından değerlendirebiliyor.

Öğmüş, bu sürecin kişiye düşüncelerini sorgulama becerisi kazandırdığına dikkat çekerek şöyle konuştu:

“BDT bireyin bu gündelik yaşam olaylarında kendine kötü hissettiren olay veya kişilerin ona neyi düşündürttüğüne, ne hissettiğine dair detaylı sorular sorarak veya yazdırarak farkındalık sağlamasına destek olur. Bir nevi sorgulamayı öğretir.”

Şamil Tayyar fon soruşturmasında şüpheli sıfatıyla ifade verdi!
Şamil Tayyar fon soruşturmasında şüpheli sıfatıyla ifade verdi!
İçeriği Görüntüle

Psikolog Öğmüş'e göre bu farkındalık, kaygının davranışlara nasıl yansıdığını ve düşüncelerin altında hangi nedenlerin ve duyguların bulunduğunu anlamayı da kolaylaştırıyor.

EN KÖTÜ İHTİMALİ DÜŞÜNMEKLE BAŞA ÇIKMAK MÜMKÜN MÜ?

Sürekli olumsuz senaryolar oluşturmak, kişinin henüz yaşanmamış olaylara karşı kaygı duymasına neden olabiliyor. Bu noktada düşüncelerin farkına varmak ve onları sorgulamak önem kazanıyor.

Psikolog Rabia Öğmüş'ün değerlendirmelerine göre Bilişsel Davranışçı Terapi, kişinin olaylar karşısındaki düşünce, duygu ve davranışlarını birlikte ele almasına yardımcı oluyor. Kişi böylece kendisini kaygılandıran düşüncelerin altında yatan nedenleri fark ederek zihninden geçenleri daha bilinçli değerlendirmeyi öğrenebiliyor.

Muhabir: Büşra Aköz