Kazakistan’da 23 Ağustos’ta gerçekleştirilecek seçimlerle ülkenin yeni yasama organı olan tek meclisli Kurultay’ın ilk üyeleri belirlenecek. Seçim, yalnızca yeni milletvekillerinin belirlenmesi açısından değil, ülkede son yıllarda yürütülen siyasi reformların hayata geçirilmesi bakımından da önem taşıyor.
1 Temmuz’da yürürlüğe giren yeni Anayasa ile bağımsızlığın ilk yıllarından bu yana faaliyet gösteren Meclis ve Senato’dan oluşan çift meclisli Parlamento sistemi sona erdi. Yerine 145 üyeden oluşan tek meclisli Kurultay getirildi. Böylece Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in 2019’dan bu yana sürdürdüğü siyasi reform sürecinde yeni bir aşamaya geçilmiş olacak.
12,6 MİLYONDAN FAZLA SEÇMEN SANDIĞA GİDECEK
Kazakistan Merkezi Seçim Komisyonu verilerine göre ülkede kayıtlı 12 milyon 605 bin 788 seçmen, yarın yapılacak seçimde oy kullanabilecek. Seçmenler, yarışan 7 siyasi partiden birini tercih edebilecek veya oy pusulasındaki “hepsine karşı” seçeneğini işaretleyebilecek.
Oy verme işlemi yerel saatle 07.00’de başlayacak ve 20.00’de sona erecek. Seçimler için ülke genelinde ve yurt dışında toplam 10 bin 423 sandık kurulacak.
Bu sandıklardan 79’u Kazakistan’ın 61 ülkedeki diplomatik temsilciliklerinde oluşturulacak. Böylece yurt dışında yaşayan Kazakistan vatandaşları da seçim sürecine katılabilecek.
KURULTAY İÇİN 7 SİYASİ PARTİ YARIŞACAK
Yeni oluşturulan 145 sandalyeli Kurultay’da yer almak için Adilet, Respublica, Baytaq, Ak Jol, Auyl, Kazakistan Ulusal Sosyal Demokrat Partisi ve Kazakistan Halk Partisi yarışacak.
Yeni sistemde bağımsız adaylara yer verilmiyor. Kurultay’daki milletvekili sandalyeleri yalnızca siyasi partiler arasında dağıtılacak. Partilerin temsil hakkı elde edebilmesi için yüzde 5’lik seçim barajını aşması gerekiyor.
Adilet Partisi 186 adayla seçime en geniş listeyle girerken, Respublica 75, Kazakistan Halk Partisi 72, Auyl 69, Ak Jol 63, Baytaq 47 ve OSDP 33 adayla yarışacak.
PARTİLERİN ÖNCELİKLERİ FARKLILAŞIYOR
Seçime katılan siyasi partiler ekonomi, çevre, sosyal politikalar ve kırsal kalkınma gibi farklı alanları programlarının merkezine yerleştiriyor.
Respublica Partisi yerli üretimin artırılması, girişimciliğin desteklenmesi ve yeni istihdam alanlarının oluşturulmasını savunuyor. Baytaq Yeşiller Partisi ise Aral ve Balkaş gölleri, Hazar Denizi ile ülkenin önemli nehirlerinin korunmasını öne çıkararak iklim değişikliği ve su sorunlarına dikkat çekiyor.
Ak Jol Partisi ekonomik özgürlük, küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi ve vergi yükünün azaltılmasına ağırlık verirken, Auyl Partisi kırsal kalkınma, tarım ve gıda güvenliğini ön plana çıkarıyor.
OSDP çalışanların gelirlerinin ve sosyal ödemelerin artırılmasını, emeklilik yaşının düşürülmesini ve çalışma haftasının 4 güne indirilmesini savunuyor. Kazakistan Halk Partisi ise ekonomik büyümenin doğrudan çalışanlara ve orta sınıfa yansıması gerektiğini ifade ediyor.
ANKETTE ADİLET PARTİSİ AÇIK ARA ÖNDE
Kazakistan Demokrasi Enstitüsünün 17 Ağustos’ta yayımladığı kamuoyu araştırmasına göre seçmenlerin yüzde 73,1’i seçimlerde oy kullanmayı planlıyor.
8 bin kişinin katıldığı araştırmada Adilet Partisi yüzde 70,3 destekle açık ara ilk sırada yer aldı. Auyl yüzde 5,6 ile ikinci, Ak Jol ise yüzde 5 ile üçüncü sırada bulunuyor.
Respublica’nın desteği yüzde 4,9, OSDP’nin yüzde 4,2, Kazakistan Halk Partisinin yüzde 3,9 ve Baytaq’ın yüzde 0,6 olarak ölçüldü. Katılımcıların yüzde 3,9’u henüz karar vermediğini, yüzde 1,6’sı ise “hepsine karşı” oy kullanacağını belirtti.
Anket sonuçları özellikle yüzde 5’lik seçim barajı çevresindeki partiler açısından yarınki oylamanın önemini artırıyor.
SEÇİMİ 777 ULUSLARARASI GÖZLEMCİ İZLEYECEK
Kurultay seçimlerini 42 ülke ve 13 uluslararası kuruluştan 777 gözlemci takip edecek. Türk Devletleri Teşkilatı, TÜRKPA, Bağımsız Devletler Topluluğu, AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi ve Şanghay İşbirliği Örgütü gözlemci gönderen kuruluşlar arasında yer alıyor.
Seçimleri takip edecek heyetlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi milletvekilleri de bulunacak.
Kazak siyaset bilimci Talgat Kaliev ise seçim sürecinde partilerin daha açık ve kamuoyuna dönük bir rekabete yöneldiğine dikkat çekti. Kaliev, bazı partilerde yaşanan lider değişiklikleri ve yeni isimlerin ortaya çıkmasının siyasi rekabetin gelişmesine katkı sağladığını belirtti.
23 Ağustos seçimlerinin ardından Kazakistan, çift meclisli Parlamento dönemini geride bırakarak 145 üyeli Kurultay ile yeni yasama dönemine resmen başlayacak.
