5 Ocak 1809 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ile Birleşik Krallık arasında Kale-i Sultaniye Antlaşması, diğer adıyla Çanakkale Antlaşması imzalandı. Osmanlı-İngiliz Savaşı’nın ardından yapılan antlaşma, iki devlet arasında barışın sağlanmasını ve diplomatik ile ticari ilişkilerin yeniden düzenlenmesini amaçladı.
OSMANLI VE BİRLEŞİK KRALLIK TEMSİLCİLERİ ANTLAŞMAYA İMZA ATTI
On iki maddeden oluşan antlaşmaya Osmanlı Devleti adına nişancı Mehmet Emin Vahat Efendi, Birleşik Krallık adına ise Robert Adair imza koydu. Antlaşma, savaş sürecinde yaşanan işgal ve el koyma uygulamalarına ilişkin düzenlemeler içerdi.
İŞGAL EDİLEN TOPRAKLARIN İADESİ KARARA BAĞLANDI
Antlaşmaya göre Birleşik Krallık’ın işgal ettiği Osmanlı topraklarının Osmanlı İmparatorluğu’na geri verilmesi hükme bağlandı. Ayrıca Osmanlı topraklarında bulunan Britanyalı tüccarların savaş sırasında el konulan mallarının sahiplerine iade edilmesi kararlaştırıldı.
TİCARİ İMTİYAZLAR VE GÜMRÜK DÜZENLEMELERİ BELİRLENDİ
Dördüncü maddede, Eylül 1675’te Osmanlı Devleti ile Birleşik Krallık arasında imzalanan ve Britanya’ya tanınan imtiyazları içeren antlaşmanın geçerli olduğu belirtildi. Beşinci maddede ise Birleşik Krallık’ın kendi sınırları içinde ticaret yapacak Osmanlı gemi ve tüccarlarına uygun koşullar sağlayacağı ifade edildi. Altıncı maddeyle Osmanlı Devleti tarafından belirlenen gümrük tarifelerinin Britanyalı tüccarlar tarafından kabul edileceği kayıt altına alındı.
DİPLOMATİK TEMSİL VE KONSOLOSLUK USULLERİ DÜZENLENDİ
Yedinci, sekizinci ve dokuzuncu maddelerde diplomatik temsil konuları ele alındı. Elçilere karşılıklı saygı gösterilmesi hükme bağlanırken, Osmanlı Devleti’nin kendi tebaasının haklarını korumak amacıyla Malta dahil olmak üzere Birleşik Krallık yönetimindeki topraklarda şehbender görevlendirebileceği belirtildi. Büyük Britanya’nın Osmanlı topraklarındaki diplomatik temsilciliklerinde tercüman görevlendirilmesi, Osmanlı tarafından verilecek berâtlarla mümkün olacaktı. Tüccar ve zanaatkârlara tercüman beratı verilmemesi ve Osmanlı tebâsından kişilerin Birleşik Krallık konsolosu olarak atanamaması hükme bağlandı.
BOĞAZLARDAN SAVAŞ GEMİLERİNİN GEÇİŞİ YASAKLANDI
Antlaşmanın en dikkat çekici maddelerinden biri olan on birinci maddede, savaş gemilerinin Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçişinin geçmişte olduğu gibi yasak olduğu hatırlatıldı. Bu kuralın barış döneminde de tüm devletler için geçerli olacağı ifade edildi. Birleşik Krallık, bu kurala uyacağını beyan etti.
YÜRÜRLÜK VE GİZLİ HÜKÜMLER DÜZENLENDİ
Son maddede antlaşmanın yürürlüğe giriş süreci belirlendi. Ayrıca antlaşmanın bazı gizli maddelerinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun Fransa ile savaşa girmesi halinde Birleşik Krallık’ın Osmanlı Devleti’ne destek vereceğine ilişkin hükümler yer aldı.
