ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırıları 3 Kasım 2026’da yapılacak ara seçimlere kadar durduracağını açıklaması, Washington’ın savaş stratejisi ile iç siyaseti arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme taşıdı. Trump, Tahran’la verimli görüşmeler yürüttüklerini belirtirken ablukanın devam edeceğini ve İran’ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceğini de vurguluyor. Peki, ABD yönetimi saldırı kararını neden seçim sonrasına bıraktı? Bu yaklaşım diplomatik çözüm için zaman kazanma çabası mı, yoksa Amerikan seçmeninin tepkisini yönetmeye yönelik siyasi bir hamle mi?
Türkinform muhabiri Pelin Zengin’in sorularını yanıtlayan Uluslararası İlişkiler Uzmanı Doç. Dr. Cantürk Caner, kararın arkasında diplomasi ve iç siyasetin birlikte etkili olduğu bir denklem bulunduğunu değerlendirdi. Washington bir yandan Tahran’la görüşmeler için alan açarken diğer yandan savaşın ekonomik maliyetlerinin seçim sonuçlarına yansımasını önlemeye çalışıyor. Caner’in analizinde öne çıkan nokta ise saldırı kararının yalnızca sahadaki askerî gelişmelerle değil, ABD’deki seçmen davranışıyla da bağlantılı olması.
“AĞIRLIK MERKEZİ ARTIK TAHRAN’DAN ÇOK WASHINGTON”
Trump’ın İran’a yaklaşık üç haftalık bir diplomatik pencere açtığını belirten Caner, ABD’nin görüşmeleri sürdürürken baskı politikasını da devam ettirdiğine dikkat çekti. Ablukanın kaldırılmaması ve İran’ın nükleer silah edinmesine karşı çıkılması, Washington’ın askerî seçeneği tamamen devre dışı bırakmadığını gösteriyor. Bu tablo, müzakere çağrısıyla baskının aynı anda yürütüldüğü bir stratejiye işaret ediyor.
Caner, “Bence burada iki süreç aynı anda işliyor. Fakat ağırlık merkezi artık Tahran’dan çok Washington” sözleriyle kararın iç siyaset boyutunu öne çıkardı.
ABD’de seçmenin öncelikli gündeminde İran’dan çok benzin fiyatları, enflasyon ve hayat pahalılığı bulunuyor. Caner’in dikkat çektiği AP-NORC araştırmasına göre Amerikalıların yüzde 69’u İran savaşının mücadele etmeye değmediğini düşünüyor. Trump’ın İran politikasını onaylamayanların oranı yüzde 71 seviyesinde bulunurken, hayat pahalılığıyla mücadele performansını onaylayanların oranı yüzde 17’de kalıyor.
Bu veriler, seçim öncesinde yeni ve geniş çaplı bir saldırının Trump yönetimi açısından neden siyasi risk oluşturabileceğini anlamak bakımından önem taşıyor. İran’a yönelik bir operasyon, kısa vadede güçlü lider görüntüsü verse de çatışmanın büyümesi ve enerji fiyatlarının yükselmesi hâlinde yönetimin ekonomik performansına yönelik eleştirileri artırabilir.
İRAN’IN MİSİLLEMESİ ABD’DEKİ SEÇİM HESABINI DEĞİŞTİREBİLİR
Olası bir saldırının sonuçları yalnızca İran’daki askerî hedeflerle sınırlı kalmayabilir. Tahran’ın karşılık vermesi hâlinde Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin artması, petrol fiyatlarının yükselmesi, Körfez’deki Amerikan üslerinin hedef alınması veya İsrail’e yönelik füze saldırılarının gündeme gelmesi ihtimaller arasında yer alıyor.
Bu senaryoların ortak noktası, bölgesel çatışmanın enerji piyasaları üzerinden Amerikan halkının günlük yaşamını etkileyebilmesi. Özellikle petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt maliyetlerini artırması, zaten hayat pahalılığından rahatsız olan seçmenlerin tepkisini büyütebilir.
Caner’in değerlendirmesine göre Trump açısından belirleyici risklerden biri de burada ortaya çıkıyor. ABD Başkanı yalnızca İran’ın vereceği askerî karşılığı değil, bu karşılığın Amerikan ekonomisine ve sandığa nasıl yansıyacağını da hesaba katmak zorunda.
“Trump’ın korktuğu şey İran’ın askerî cevabından ziyade, İran’ın cevabının Amerikan seçmeninin cebine ulaşmasıdır” sözleri, kararın ekonomik ve siyasi yönünü özetliyor.
Saldırıların ertelenmesi mesajının ardından petrol fiyatlarındaki baskının bir miktar hafiflemesi de bu çerçevede değerlendiriliyor. Ancak piyasadaki kısa vadeli rahatlama, bölgedeki risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Washington’ın seçim öncesinde yeni bir çatışma dalgasından kaçınması, ekonomik baskıyı sınırlama girişimi olarak öne çıkıyor.
ASKERÎ HAZIRLIK SÜRÜYOR, SALDIRI SEÇENEĞİ MASADA
Saldırı kararının ertelenmesi, askerî hazırlıkların sona erdiği anlamına gelmiyor. Caner, ABD Merkez Komutanlığına (CENTCOM) olası büyük çaplı operasyonlara yönelik hazırlıkların tamamlanması için talimat verildiğine ilişkin haberleri hatırlatarak siyasi kararlarla askerî planlamanın birbirinden farklı ilerleyebileceğine dikkat çekti.
Washington’ın bir yandan diplomatik kanalları açık tutması, diğer yandan askerî seçeneklerini koruması bu yaklaşımın iki yönünü oluşturuyor. Ablukanın sürmesi de İran üzerindeki baskının kaldırılmadığını gösteriyor.
Dolayısıyla Trump’ın açıklamasını savaşın sona erdiği veya taraflar arasında kalıcı bir ateşkes sağlandığı şeklinde okumak doğru olmaz. Mevcut tablo, müzakereler için zaman tanınırken gerektiğinde askerî seçeneklere başvurulabilecek bir sürecin devam ettiğini gösteriyor.
SANDIK, ASKERÎ KARARLARIN HANGİ NOKTASINDA?
Trump’ın 3 Kasım tarihini açıkça belirtmesi, seçim takviminin İran politikasındaki rolünü daha görünür hâle getiriyor. Askerî operasyonların zamanlamasında hedeflerin durumu, hazırlık seviyesi ve karşı tarafın oluşturduğu tehdit gibi unsurlar belirleyici olurken bu kez iç siyasi takvim de önemli bir parametre olarak öne çıkıyor.
Caner, süreci yalnızca seçim hesabıyla açıklamanın eksik kalacağını belirterek, “Tam olarak ‘sahadan çok sandık’ demek fazla iddialı olur; ama sandığın artık askerî kararın önemli parametrelerinden biri hâline geldiği çok açık” değerlendirmesini yaptı.
ABD’deki siyasi baskının Cumhuriyetçi adaylara da yansıdığı görülüyor. Özellikle rekabetin yoğun olduğu seçim bölgelerinde bazı adayların İran savaşı, ekonomi ve hayat pahalılığı konularında Trump’tan mesafe almaya çalışması, dış politika kararlarının iç siyasetteki karşılığını ortaya koyuyor.
Trump’ın önündeki denklem iki zorlu seçenekten oluşuyor. Şimdi saldırı düzenlemesi, güçlü lider görüntüsünü destekleyebilir. Ancak petrol fiyatlarının yükselmesi ve çatışmanın genişlemesi Cumhuriyetçilerin seçim performansını olumsuz etkileyebilir. Saldırıyı ertelemesi ise İran’a zaman kazandırırken seçim öncesinde yeni bir ekonomik şok ihtimalini azaltabilir.
Bu nedenle 3 Kasım, yalnızca askerî planlamaya ilişkin bir tarih değil, aynı zamanda Washington’ın siyasi risklerini yönettiği bir eşik olarak değerlendiriliyor.
3 KASIM’DAN SONRA ÜÇ FARKLI SENARYO
Trump’ın açıklaması, seçimlerin hemen ardından saldırıların başlayacağı anlamına gelmiyor. Bu tarih, yalnızca ABD Başkanı’nın saldırı düzenlemeyeceğini söylediği dönemin sınırını çiziyor. Seçim sonrasındaki gelişmeler ise diplomatik görüşmelerin seyrine ve sahadaki koşullara bağlı olacak.
Öne çıkan ilk senaryoda İran’la görüşmeler ilerleyebilir ve diplomatik bir çözüm, askerî operasyon ihtimalini gündemden çıkarabilir. İkinci ihtimalde müzakereler sonuçsuz kalmasına rağmen mevcut abluka ve ekonomik baskı devam edebilir. Üçüncü senaryoda ise Washington, İran’ın nükleer programı, Hürmüz Boğazı veya Amerikan kuvvetlerine yönelik saldırılar konusunda yeni bir kırmızı çizginin aşıldığı sonucuna vararak geniş çaplı operasyonlara yeniden yönelebilir.
Bu olasılıklar arasında şimdiden kesin bir sonuç çıkarmak mümkün değil. Seçimlerin tamamlanması saldırı kararını otomatik olarak beraberinde getirmeyecek; diplomatik temaslar ve bölgedeki gelişmeler de belirleyici olacak.
