ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i bir araya getirmesi planlanan 19 Kasım 2026 tarihli Shenzhen Zirvesi, uluslararası siyasetin en çok konuşulan başlıklarından biri olmaya hazırlanıyor. Ukrayna savaşı, ABD-İran gerilimi, nükleer silahlanma ve küresel ticaret rekabetinin gölgesinde gerçekleşecek buluşma, üç büyük gücün gelecekte nasıl bir yol izleyeceğine ilişkin önemli mesajlar barındırıyor.

Zirve öncesinde uluslararası kamuoyunda en çok tartışılan konulardan biri ise toplantının yeni bir Yalta Konferansı'na dönüşüp dönüşmeyeceği. Üç liderin küresel nüfuz alanlarını yeniden şekillendirecek bir pazarlık yapıp yapmayacağı merak edilirken, Dumlupınar Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı Doç. Dr. Cantürk Caner, zirvenin tarihsel önemine ve olası sonuçlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Türkinform muhabiri Pelin Zengin'in sorularını yanıtlayan Caner, Shenzhen Zirvesi'nin ikinci bir Yalta olarak nitelendirilmesine katılmadığını belirtti.

Fransa’da Sokaklar Karıştı, Esnaf Kepenk Kapattı Kriz Nereye Gidiyor (2)-1

"YENİ BİR YALTA OLARAK GÖRMEK DOĞRU DEĞİL"

Yalta Konferansı'nın İkinci Dünya Savaşı sonrasında askeri güç dengelerinin siyasi düzene dönüştürülmesinde belirleyici olduğunu hatırlatan Caner, 2026 yılındaki koşulların 1945'ten oldukça farklı olduğuna dikkat çekti. Üç ülkenin ortak bir düşmanı yenmiş müttefikler olmadığını, aksine ticaret, teknoloji, güvenlik ve bölgesel nüfuz alanlarında rekabet ettiğini vurguladı.

Caner, bu benzetmenin neden yanıltıcı olabileceğini şu sözlerle değerlendirdi:

"Yalta Konferansı düzeni, dünyanın bugünkü koşullarının çok ötesinde. Shenzhen Zirvesi'nde ise birbirine güvenen üç müttefik değil, farklı stratejik hedefleri bulunan ve pek çok alanda rekabet eden üç devlet bulunuyor. Büyük güçlerin uluslararası sistemin geleceğini kendi aralarındaki ilişkiler üzerinden yeniden tanımlama arayışı benzerlik taşısa da bunu yeni bir Yalta olarak değerlendirmek doğru değil."

Uzman isme göre zirvenin gerçek etkisi, liderlerin vereceği diplomatik mesajlardan çok, toplantı sonrasında küçük ve orta ölçekli devletlerin egemenlik alanlarının nasıl etkileneceğiyle ölçülecek.

Üç Lider, Tek Masa! Trump, Putin Ve Şi'nin Çantasında Ne Var

ÜÇ LİDERİN MASAYA KOYACAĞI HESAPLAR FARKLI

Zirvenin en dikkat çekici yönlerinden biri, üç liderin aynı masaya oturmasına rağmen birbirinden farklı beklentiler taşıması. Trump, ABD'nin Rusya ve Çin'le yaşadığı stratejik rekabetin maliyetini azaltmayı, İran konusunda diplomatik ilerleme sağlamayı ve nükleer silahların kontrolüne yönelik yeni bir müzakere zemini oluşturmayı hedefliyor.

Putin'in önceliğinde ise Ukrayna savaşı sonrasındaki Avrupa güvenlik düzeni bulunuyor. Moskova yalnızca sahadaki toprak kontrolünün geleceğini değil, Ukrayna'nın NATO'yla ilişkisini, Batı yaptırımlarını ve Rusya'nın Avrupa güvenliğinde nasıl bir konumda olacağını da önemsiyor.

Şi Cinping açısından zirveye Çin'in ev sahipliği yapması başlı başına diplomatik bir kazanım. Pekin, küresel meselelerin çözümünde belirleyici aktörlerden biri olduğunu gösterirken ABD ile ekonomik rekabetin kontrolsüz bir çatışmaya dönüşmesini engellemek istiyor. Rusya ile stratejik ilişkilerini korumak ve Tayvan konusundaki tutumunu sürdürmek de Çin'in öncelikleri arasında yer alıyor.

Bu tablo, zirvede ortak bir dünya düzeni üzerinde anlaşılmasının kolay olmayacağını gösteriyor. Washington rekabetin maliyetini düşürmeye, Moskova güvenlik taleplerini kabul ettirmeye, Pekin ise küresel konumunu güçlendirirken hareket alanını korumaya çalışıyor.

Üç Lider, Tek Masa! Trump, Putin Ve Şi'nin Çantasında Ne Var (1)

UKRAYNA VE İRAN DOSYASINDA NE PAZARLIK EDİLECEK?

Zirvenin en hassas başlıklarından birini Ukrayna savaşı oluşturuyor. Rusya'nın savaş sonrası güvenlik düzenine ilişkin talepleri, Ukrayna'nın askeri ittifaklarla ilişkisi ve yaptırımların geleceği olası müzakerelerin temel konuları arasında bulunuyor. Ancak Caner'e göre burada asıl mesele, büyük güçlerin kendi aralarında geliştirebileceği bir uzlaşmanın Ukrayna ve Avrupa tarafından kabul edilip edilmeyeceği.

Ukrayna'nın geleceğinin yalnızca Washington ve Moskova arasında yapılacak bir pazarlığın konusu olamayacağına dikkat çeken Caner, Kiev'in ve Avrupa ülkelerinin çıkarlarının dışlandığı bir anlaşmanın uygulanmasının ciddi sorunlarla karşılaşabileceğini belirtiyor.

Üç Lider, Tek Masa! Trump, Putin Ve Şi'nin Çantasında Ne Var (2)

İran meselesi de zirvenin bir diğer kritik pazarlık alanı olarak öne çıkıyor. ABD açısından Tahran'la diplomatik bir ilerleme sağlamak bölgedeki askeri ve ekonomik yükü azaltabilecek bir gelişme. Rusya, İran'la stratejik ortaklığını korumak isterken Çin ise enerji güvenliği ve Körfez ticareti nedeniyle bölgede istikrarın sağlanmasını önemsiyor.

Caner'e göre üç ülkenin ortaklaşabileceği en önemli nokta, İran çevresindeki çatışmanın kontrolsüz biçimde büyümesini engellemek. Ancak nükleer faaliyetlerin denetlenmesi, yaptırımların geleceği ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer güvenliği gibi konularda kapsamlı bir uzlaşma sağlanması kolay görünmüyor.

Uzman, İran'ın katılmadığı bir anlaşmanın tek başına kalıcı sonuç doğuramayacağına da işaret ediyor. Olası bir diplomatik ilerlemenin somutlaşabilmesi için Tahran'ın ve bölge ülkelerinin de sürece dahil olması gerekiyor.

Üç lider, tek masa! Trump, Putin ve Şi'nin çantasında ne var  (1)3

ABD'den Çin'e yapay zekâ çipi hamlesi: 5 ülkeye ihracat kısıtlaması
ABD'den Çin'e yapay zekâ çipi hamlesi: 5 ülkeye ihracat kısıtlaması
İçeriği Görüntüle

NÜKLEER SİLAHLANMA VE TİCARET REKABETİ DE MASADA

Zirvenin gündeminde yalnızca bölgesel savaşlar bulunmuyor. ABD ile Rusya arasındaki nükleer silahların sınırlandırılması süreci ve Çin'in bu müzakerelere dahil edilmesi de önemli başlıklardan biri.

Caner'in değerlendirmesine göre ABD, Rusya ve Çin'i kapsayan daha geniş bir nükleer kontrol mekanizması oluşturmak istiyor. Ancak Çin, nükleer cephaneliğinin ABD ve Rusya'ya kıyasla çok daha küçük olduğunu belirterek aynı yükümlülükleri üstlenmeye sıcak bakmıyor.

Bu nedenle kapsamlı bir silahsızlanma anlaşmasından ziyade stratejik istikrar görüşmelerinin yeniden başlatılması, nükleer kriz iletişim kanallarının güçlendirilmesi ve yanlış hesaplama riskinin azaltılması gibi daha sınırlı adımlar gündeme gelebilir.

Öte yandan Trump ile Şi arasındaki görüşmelerde ticaret savaşları, kritik mineraller, yarı iletkenler ve yapay zekâ rekabetinin de belirleyici olması bekleniyor. Washington, Çin'e olan stratejik tedarik bağımlılığını azaltmak isterken Pekin, teknoloji kısıtlamalarının gevşetilmesini ve ekonomik ilişkilerin daha öngörülebilir hâle gelmesini hedefliyor.

Caner, iki ülkenin ticari ateşkesi uzatması veya bazı ihracat kısıtlamalarını ertelemesinin mümkün olduğunu ancak bunun rekabetin sona erdiği anlamına gelmeyeceğini vurguluyor. Tayvan meselesinin de ekonomik uzlaşmadan bağımsız olarak iki ülke arasındaki en önemli anlaşmazlıklardan biri olmaya devam edeceğine dikkat çekiyor.

Üç Lider, Tek Masa! Trump, Putin Ve Şi'nin Çantasında Ne Var (1)4

ZİRVEDEN KİM KAZANÇLI ÇIKACAK?

Üç liderin Shenzhen'de kapsamlı bir stratejik anlaşmaya varmasından ziyade, belirli konularda sınırlı uzlaşmalar sağlaması daha olası görünüyor. Nükleer güvenlik görüşmelerinin yeniden başlatılması, İran konusunda diplomatik girişimlerin desteklenmesi, Ukrayna müzakerelerinin sürdürülmesi ve ABD-Çin ticaret ilişkilerinde geçici düzenlemeler yapılması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Caner'e göre zirvenin sonucunu değerlendirirken yalnızca ortak bildiri yayımlanıp yayımlanmadığına değil, bu bildirinin hangi somut yükümlülükleri ve takvimleri içerdiğine bakmak gerekiyor.

Büyük güçlerin kendi aralarında anlaşmasının tek başına kalıcı bir uluslararası düzen kurmaya yetmeyeceğini belirten Caner, Ukrayna, İran, Avrupa ve diğer ilgili aktörlerin çıkarlarının dikkate alınmasının önemini vurguluyor.

Zirvenin tarihsel değerinin bugünden kesin biçimde belirlenemeyeceğini ifade eden Caner, değerlendirmesini şu kritik soruyla noktalıyor:

"Birbirine ekonomik olarak bağımlı, askeri olarak rakip ve nükleer silahlarla donanmış güçler, aynı uluslararası sistem içinde çatışmadan yaşamayı başarabilecek mi?"

Bu sorunun yanıtı, Shenzhen Zirvesi'nin yalnızca üç liderin buluşması olarak mı kalacağını, yoksa küresel güç dengelerinde yeni bir dönemin başlangıcına mı dönüşeceğini gösterecek.

Muhabir: Pelin Zengin