New York Times'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre özellikle Pentagon'a bağlı Savunma İstihbarat Teşkilatının (DIA) hazırladığı rapor, Çin'in Suudi askeri üslerine erişimi ile krallığın telekomünikasyon altyapısındaki Çin teknolojilerine dikkat çekiyor. İstihbarat değerlendirmesi, satışın iptal edilmesi yönünde nihai bir karar anlamına gelmezken anlaşmanın gerçekleşmesi halinde Riyad'a ağır güvenlik koşulları getirilebileceğine işaret ediyor.
24 MİLYAR DOLARLIK F-35 ANLAŞMASI
ABD ile Suudi Arabistan arasında görüşülen paket 48 F-35 savaş uçağı ve bir yedek motoru kapsıyor. Yaklaşık 24 milyar dolar değerindeki satış süreci, ABD Başkanı Donald Trump'ın Kasım 2025'te Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ı Beyaz Saray'da ağırlamasından önce satış planını açıklamasının ardından ilerledi.
ABD Dışişleri Bakanlığı, 48 uçaklık satış paketini haziran ayında Kongre'deki iki komiteye gayriresmî değerlendirme için gönderdi. Ancak süreç ilerledikçe istihbarat kurumlarının hazırladığı yeni raporların daha ayrıntılı teknik güvenlik risklerini gündeme getirdiği ve bazı Kongre üyelerinin yönetimden bu konuda açıklama istediği bildirildi.
ABD'NİN KORKUSU: F-35'İN TEKNOLOJİSİ ÇİN'E GEÇEBİLİR
Washington'ın temel endişesi yalnızca uçakların kendisi değil, F-35'in sahip olduğu gelişmiş radar ve gözetleme sistemleri. DIA'nın değerlendirmesinde, F-35 teknolojisinin bulunacağı Suudi üslerinin ABD'nin istediği güvenlik standartlarında korunup korunamayacağı sorgulanıyor.
ABD'li istihbarat analistleri Çin'in Suudi Arabistan'da yürütebileceği casusluk faaliyetlerinin yanı sıra iki ülke arasındaki mevcut askeri ve güvenlik ilişkilerinin de teknoloji transferi açısından risk yaratabileceğini değerlendiriyor. Bununla birlikte raporda dile getirilenler, Çin'in F-35 teknolojisini ele geçirdiğine ilişkin bir tespit değil; gelecekte oluşabilecek riske yönelik ABD istihbaratının değerlendirmesi niteliğinde.
ÇİN'İN SUUDİ ÜSLERİNE ERİŞİMİ MERCEK ALTINDA
DIA raporunda dikkat çekilen başlıklardan biri Çinli askeri personelin Suudi üslerine erişimi oldu. ABD istihbaratı, Pekin ile Riyad arasındaki savunma ilişkilerinin F-35'lerin konuşlandırılacağı tesislerde güvenlik açığı yaratabileceği ihtimalini değerlendiriyor.
Çin ile Suudi Arabistan arasındaki askeri ilişki yalnızca personel temaslarıyla sınırlı değil. Suudi Arabistan geçmişte Çin'den balistik füze satın alırken, New York Times'ın aktardığı ABD değerlendirmelerine göre Çin ordusu Riyad'a balistik füze üretim altyapısı ve operasyonel kapasitenin geliştirilmesi konusunda da yardım sağladı.
F-35 ÜSLERİNE ÇİNLİ PERSONEL GİREMEYEBİLİR
ABD istihbaratının üzerinde durduğu önlemlerden biri F-35 teknolojisinin bulunduğu tesislere erişimin son derece dar tutulması. Raporda bu alanlara yalnızca yetkilendirilmiş Amerikan ve Suudi personel ile sözleşmeli yüklenicilerin erişmesine izin verilmesi gerektiği değerlendiriliyor.
Raporda ayrıca Riyad'ın Çinli askeri ve istihbarat yetkilileriyle temaslarını sınırlandırmayı kabul edip etmeyeceği de sorgulanıyor. Böyle bir koşulun satışın nihai şartlarına nasıl yansıyacağı henüz belli değil ancak Washington'ın F-35 satışını yalnızca ticari bir savunma anlaşması olarak değerlendirmediğini gösteriyor.
HUAWEI VE ZTE DE RAPORA GİRDİ
ABD istihbaratının dikkat çektiği bir diğer konu Suudi Arabistan'ın telekomünikasyon altyapısında kullanılan Çin menşeli teknolojiler oldu. DIA raporunda Huawei ve ZTE ekipmanlarının telekomünikasyon, yönlendirici altyapısı ve savunma tesislerinden çıkarılmasının Riyad tarafından kabul edilip edilmeyeceği sorusu gündeme getirildi.
Bu nedenle F-35 satışı, Suudi Arabistan'ın yalnızca askeri üslerindeki güvenlik düzenlemelerini değil Çin'le teknoloji ilişkilerini de etkileyebilecek bir sürece dönüşebilir. Washington'ın nihai satış için hangi güvenlik koşullarını zorunlu tutacağı ise henüz açıklanmış değil.
WASHINGTON DAHA ÖNCE BAE İÇİN DE AYNI ENDİŞEYİ YAŞAMIŞTI
ABD'nin benzer bir kaygısı ilk kez Suudi Arabistan nedeniyle ortaya çıkmıyor. Trump'ın ilk başkanlık döneminde 2020 yılında Birleşik Arap Emirlikleri'ne F-35 satışı gündeme geldiğinde de Amerikan istihbaratı Çin ile ilişkiler nedeniyle hassas teknolojilerin güvenliği konusunda endişelerini dile getirmişti.
Suudi Arabistan'a yönelik mevcut satış ise artık daha ileri bir aşamada bulunuyor. Ancak 48 F-35'in Riyad'a teslim edilmesinden önce Kongre sürecinin yanı sıra ABD'nin talep edeceği teknoloji güvenliği şartlarının da anlaşmanın geleceğinde belirleyici olması bekleniyor.
