Avrupa Birliği, düzensiz göçle mücadele kapsamında geri gönderme politikasını yeniden şekillendiren Geri Dönüş Tüzüğü'nü (Return Regulation) kabul etti.
Avrupa Parlamentosunda 17 Haziran 2026'da yapılan oylamada düzenleme, 418 kabul, 218 ret ve 30 çekimser oyla onaylandı. AB Konseyi ise 1 Ekim'de mevzuata nihai onay verdi.
7 Ekim'de imzalanan ve 15 Ekim'de AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan düzenleme, birlik ülkelerinde yasal ikamet hakkı bulunmayan üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik ortak geri gönderme mekanizması oluşturuyor.
TÜRK VATANDAŞLARI DA KAPSAMA GİREBİLİR
Yeni düzenleme, AB üyesi olmayan ülkelerin vatandaşlarını kapsıyor. Bu nedenle Türk vatandaşları da belirli koşullarda geri gönderme prosedürlerine tabi tutulabilecek.
Ancak düzenleme, Avrupa'da yaşayan bütün Türklerin sınır dışı edileceği anlamına gelmiyor.
Geçerli oturma izni, çalışma izni veya başka bir yasal kalış hakkı bulunan kişiler, yalnızca üçüncü ülke vatandaşı oldukları gerekçesiyle geri gönderilmeyecek.
Yeni kuralların temel hedefini, AB'de yasal kalış hakkı bulunmayan ve hakkında geri gönderme kararı alınan kişiler oluşturuyor. İltica başvurusu reddedilen kişiler de ilgili hukuki koşulların oluşması hâlinde bu kapsama girebiliyor.
AB DIŞINDA GERİ DÖNÜŞ MERKEZLERİ KURULABİLECEK
Düzenlemenin en dikkat çekici hükümlerinden biri, AB üyesi olmayan ülkelerde geri dönüş merkezleri kurulabilmesine imkân tanıması oldu.
Return hubs olarak adlandırılan bu merkezler, hakkında geri gönderme kararı bulunan kişilerin AB dışındaki ülkelere transfer edilmesi için kullanılabilecek.
Ancak bu uygulamanın hayata geçirilmesi, ilgili üçüncü ülkeyle anlaşma veya düzenleme yapılmasına bağlı olacak.
AB Konseyi, söz konusu anlaşmaların uluslararası insan hakları standartlarına ve kişilerin zulüm ya da ciddi zarar riski bulunan yerlere gönderilmesini yasaklayan geri göndermeme ilkesine uygun olması gerektiğini belirtti.
REFAKATSİZ ÇOCUKLAR İÇİN İSTİSNA
Yeni düzenlemeye göre refakatsiz çocuklar, AB dışındaki geri dönüş merkezlerine transfer edilmesine yönelik mekanizmanın dışında tutulacak.
Bununla birlikte çocuklu ailelerin bu merkezlere gönderilmesi belirli koşullar altında mümkün olabilecek.
Bu hüküm, göçmen hakları savunucuları tarafından çocukların korunması ve ailelerin yaşam koşulları açısından eleştiriliyor.
GÖZALTI SÜRELERİ VE YAPTIRIMLAR SERTLEŞİYOR
Yeni kurallar, hakkında geri gönderme kararı bulunan kişilerin yetkililerle iş birliği yapmasını zorunlu kılıyor.
Kimlik ve seyahat belgelerinin sağlanması gibi yükümlülüklere uyulmaması durumunda, ulusal mevzuata bağlı olarak mali yaptırımlar ve bazı haklarda kısıtlamalar uygulanabilecek.
Ayrıca güvenlik tehdidi oluşturduğu değerlendirilen üçüncü ülke vatandaşları için daha sıkı tedbirler öngörülüyor.
AB Konseyinin açıklamasına göre, gerekli ve orantılı görülmesi durumunda bu kişilere süresiz giriş yasağı uygulanabilecek veya 24 ayı aşan gözaltı süreleri söz konusu olabilecek.
AVRUPA GENELİNDE ORTAK GERİ GÖNDERME KARARI
Tüzük, Avrupa Geri Dönüş Emri adı verilen ortak bir mekanizma da getiriyor.
Bu sistemle, bir AB ülkesinin aldığı geri gönderme kararına ilişkin temel bilgiler diğer üye ülkeler tarafından da kullanılabilecek.
Böylece hakkında geri gönderme kararı bulunan kişilerin başka bir AB ülkesine geçmesi durumunda işlemlerin yeniden başlatılmasına duyulan ihtiyaç azaltılabilecek.
Üye ülkeler arasında geri gönderme kararlarının karşılıklı tanınması ise ilk aşamada gönüllülük esasına dayanacak.
DÜZENLEMENİN BAZI HÜKÜMLERİ HEMEN UYGULANACAK
AB'nin yeni Geri Dönüş Tüzüğü, 2008 yılından bu yana yürürlükte bulunan geri gönderme mevzuatının yerini alıyor.
Geri dönüş merkezlerine ilişkin hükümler dahil bazı düzenlemeler yürürlüğe girişin ardından doğrudan uygulanabilir hâle gelirken hazırlık gerektiren diğer hükümler için bir yıllık geçiş süresi öngörülüyor.
AB yönetimi, yeni kuralların geri gönderme kararlarının uygulanmasını kolaylaştıracağını savunuyor. İnsan hakları kuruluşları ise gözaltı sürelerinin genişletilmesi ve üçüncü ülkelerde kurulacak merkezlerin hukuki denetimi konusunda endişelerini dile getiriyor.
Öte yandan Avrupa nüfusunun yaklaşık yüzde 10'unun sınır dışı edileceği yönündeki iddialar düzenlemenin kapsamını doğru yansıtmıyor. Yeni mevzuat, Avrupa'daki tüm göçmenleri değil, AB'de yasal kalış hakkı bulunmayan ve geri gönderme prosedürüne tabi olan üçüncü ülke vatandaşlarını hedefliyor.
