Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla Resmi Gazete’de yayımlanan kararlarla Türkiye’nin denizlerdeki koruma alanlarına iki yeni bölge eklendi. Muğla’nın Fethiye ilçesi ile Antalya’nın Kaş ilçesi açıklarındaki deniz alanı “Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı”, Kuzey Ege’de sınırları belirlenen bir diğer saha ise “Kuzey Ege Deniz Milli Parkı” statüsüne alındı.
Kararın çevrenin ve deniz ekosisteminin korunmasına yönelik boyutunun yanı sıra, Doğu Akdeniz’de yıllardır devam eden Türkiye-Yunanistan deniz yetki alanları anlaşmazlığı nedeniyle jeopolitik açıdan da önem taşıdığı değerlendiriliyor.
MEİS DENKLEMİNDE DİKKAT ÇEKEN HAMLE
Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı’nın konumu, kararı özellikle dikkat çekici hale getiriyor. Kaş’ın hemen karşısında bulunan Meis Adası, Türkiye ile Yunanistan arasındaki Doğu Akdeniz deniz yetki alanları tartışmasının en kritik noktalarından biri konumunda.
Yunanistan, Meis dahil adaların deniz yetki alanlarının belirlenmesinde etkili olması gerektiğini savunurken Türkiye, Anadolu kıyılarına son derece yakın ve ana karaya kıyasla küçük yüzölçümüne sahip adalara geniş deniz yetki alanları tanınmasının hakkaniyete aykırı sonuçlar doğuracağını savunuyor.
Türkiye’nin daha önce açıkladığı deniz parkı haritalarında Doğu Akdeniz’deki alanın Rodos’un kuzeydoğusundan Antalya Körfezi açıklarına doğru uzandığı ve Meis’in konumunun Yunanistan’ın ileri sürdüğü deniz yetki alanı yaklaşımı doğrultusunda dikkate alınmadığı görülmüştü.
Yeni kararın Cumhurbaşkanı imzasıyla Resmi Gazete’de yayımlanmasıyla söz konusu alanların “Deniz Milli Parkı” statüsü resmiyet kazandı.
TÜRK TEZLERİNİ GÜÇLENDİREN HAMLE
Ankara ile Atina arasındaki temel anlaşmazlıklardan biri, adaların kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) sınırlandırmasında ne ölçüde etki yaratacağı konusu.
Türkiye, Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanlarının belirlenmesinde kıyı uzunlukları, coğrafi koşullar ve hakkaniyet ilkesinin dikkate alınması gerektiğini savunuyor. Yunanistan ise adaların da deniz yetki alanlarına sahip olduğunu belirterek Meis üzerinden Türkiye'nin Akdeniz'e açılan kıyılarının hemen karşısında geniş bir yetki alanı yaklaşımını öne çıkarıyor.
Bu nedenle Ankara’nın Fethiye-Kaş açıklarındaki yeni düzenlemesi, yalnızca çevresel bir koruma kararı olarak değil, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki mevcut deniz yetki alanı tezlerini sahadaki idari uygulamalarla destekleyen yeni bir adım olarak da okunuyor.
Ancak deniz milli parkı ilan edilmesi, tek başına iki ülke arasındaki MEB veya kıta sahanlığı uyuşmazlığını hukuken ortadan kaldırmıyor. Türkiye ve Yunanistan’ın deniz yetki alanlarına ilişkin tezleri arasındaki anlaşmazlık devam ediyor.
ATİNA'DAN SERT TEPKİ
Türkiye’nin kararının ardından Yunanistan Dışişleri Bakanlığı sert bir açıklama yaptı. Atina, Türkiye tarafından ilan edilen milli deniz parklarının uluslararası sulara ve Yunanistan’ın kıta sahanlığı olarak değerlendirdiği alanlara uzandığı ölçüde hukuki sonuç doğuramayacağını ileri sürdü. Yunan tarafı, Türkiye’nin bu bölgelerde tek taraflı bir “fiili durum” oluşturamayacağını savundu.
Yunanistan daha önce Türkiye’nin Ege ve Doğu Akdeniz’de deniz parkları oluşturma planına ilişkin açıklamasını da “kabul edilemez, tek taraflı ve yasa dışı” olarak nitelendirmişti.
Böylece çevre koruma amacıyla oluşturulan deniz parkları, Ankara ile Atina arasındaki uzun yıllara dayanan deniz yetki alanları tartışmasının yeni başlıklarından biri haline geldi.
DENİZ PARKLARI ÜZERİNDEN BAŞLAYAN HAMLELER
Gerilimin geçmişi Yunanistan’ın kendi deniz parkı planlarına dayanıyor.Atina'nın Ege ve İyon Denizi’nde yeni deniz parkları oluşturacağını açıklamasının ardından Türkiye, daha 9 Nisan 2024’te Yunanistan’ın çevre konularını Ege’deki ihtilaflı meseleler kapsamında kullanmaması gerektiği uyarısında bulunmuştu.
Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, Ege gibi yarı kapalı denizlerde çevresel meselelerde kıyıdaş devletler arasında iş birliğinin uluslararası deniz hukukunca teşvik edildiği belirtilmiş ve Türkiye’nin statüsü tartışmalı coğrafi oluşumlar üzerinden yaratılabilecek oldubittileri kabul etmeyeceği vurgulanmıştı.
Yunanistan'ın kendi deniz parklarını ilan etmesinin ardından Ankara da Ege ve Doğu Akdeniz'e ilişkin deniz koruma alanlarını gündeme aldı. Son Cumhurbaşkanı Kararı ise Türkiye’nin belirlediği Fethiye-Kaş ve Kuzey Ege sahalarına resmi “Deniz Milli Parkı” statüsü kazandırdı.
DOĞU AKDENİZ'DE YENİ BİR DİPLOMATİK CEPHE
Kararla birlikte Türkiye-Yunanistan rekabetinde çevre politikaları ile deniz yetki alanları tartışması giderek daha fazla iç içe geçmiş durumda.
Özellikle Meis'in Türkiye kıyılarına son derece yakın konumu, Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı’nı önümüzdeki dönemde Ankara-Atina hattında yakından takip edilecek başlıklardan biri haline getiriyor.
Türkiye açısından karar, deniz ekosistemlerinin korunmasının yanında Doğu Akdeniz’de kendi hukuki ve siyasi tezlerinden geri adım atılmadığının göstergesi niteliğinde. Yunanistan ise Türk deniz parklarının kendi egemenlik hakları ve deniz yetki alanı tezleri üzerinde herhangi bir hukuki sonuç yaratamayacağını savunuyor.
Böylece Doğu Akdeniz’de yıllardır enerji kaynakları, kıta sahanlığı ve MEB üzerinden devam eden Türkiye-Yunanistan rekabetine bu kez “deniz milli parkları” üzerinden yeni bir başlık eklenmiş oldu.
