Von der Leyen'in Strasbourg'daki Avrupa Parlamentosunda yaptığı 2026 Birliğin Durumu konuşması, AB'nin önümüzdeki dönemde yalnızca ekonomik değil güvenlik alanında da yeni bir yapılanmaya gitmek istediğini ortaya koydu. Kanada ile ilişkilerin “mümkün olan en yüksek seviyeye” çıkarılmasını isteyen von der Leyen, Ottawa ile savunmadan teknolojiye, enerjiden kritik minerallere kadar uzanan kapsamlı bir ortaklık hedeflediklerini açıkladı.
KANADA'YA “AB'NİN İLK ORTAK ÜYESİ OLUN” TEKLİFİ
Von der Leyen'in konuşmasının en dikkat çekici bölümlerinden biri, salonda bulunan Kanada Başbakanı Mark Carney'e doğrudan yaptığı çağrı oldu. AB ile Kanada'nın demokrasi, Ukrayna, savunma, kritik hammaddeler ve tedarik zincirleri gibi birçok konuda benzer yaklaşımlara sahip olduğunu belirten von der Leyen, mevcut ilişkilerin çok daha ileri taşınmasını istedi.
Komisyon Başkanı, Kanada'nın Avrupa Birliği'nin ilk “associate member”, yani ortak üyesi olmasının önünü açmak için Carney ile birlikte çalışmak istediğini açıkladı. Plan hayata geçirilirse Kanada'nın AB ile ilişkileri mevcut serbest ticaret anlaşmasının çok ötesine taşınacak ve Ottawa-Brüksel hattında yeni bir siyasi, ekonomik ve güvenlik ortaklığı kurulacak.
AB'DE BÖYLE BİR ÜYELİK ŞEKLİ YOK
Teklifin önündeki en büyük sorun ise Avrupa Birliği'nin mevcut hukuki yapısında “ortak üyelik” adı verilen bir statünün bulunmaması. Von der Leyen'in ortaya attığı model AB tarihinde bir ilk olacağı için Kanada'nın hangi haklara sahip olacağı, hangi AB kurallarına tabi tutulacağı ve karar alma süreçlerinde nasıl bir konum elde edeceği henüz belirlenmiş değil.
Bu nedenle açıklama Kanada'nın yakın zamanda AB'ye katılacağı anlamına gelmiyor. Reuters'a göre yeni statünün oluşturulması kapsamlı hukuki ve siyasi müzakereler gerektirirken 27 AB üyesinin de üzerinde anlaşacağı bir model oluşturulması gerekiyor; dolayısıyla teklif şimdilik siyasi bir irade beyanı niteliği taşıyor.
CETA'NIN ÖTESİNE GEÇİLECEK
AB ile Kanada arasında halihazırda Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması bulunuyor. Von der Leyen, CETA sayesinde iki taraf arasındaki mal ticaretinin yaklaşık on yılda yüzde 75 arttığını belirtirken artık ilişkinin “Gelecek İçin İttifak” adı verilen çok daha geniş bir yapıya dönüştürülmesini istedi.
Yeni model kapsamında akıllı üretim, teknoloji, savunma sanayileri, Arktik bölgesi, enerji, kritik mineraller, bataryalar, yapay zekâ, kuantum teknolojileri, siber güvenlik ve ekonomik güvenlik alanlarında daha derin entegrasyon hedefleniyor. Von der Leyen bunun başka bir ülkeye karşı oluşturulan bir ortaklık olmadığını, Kanada ve Avrupa'nın “ortak gücünü” artırmayı amaçladığını söyledi.
AB'NİN “KENDİ 4. MADDESİ” GÜNDEMDE
Von der Leyen'in konuşmasındaki ikinci önemli çıkış ise Avrupa'nın güvenlik mimarisine ilişkin oldu. Siber saldırılar, sabotajlar, kundaklama ve insansız hava aracı ihlalleri gibi silahlı saldırı eşiğine ulaşmayan ancak ulusal güvenliği tehdit eden olaylara karşı AB'nin ortak bir mekanizma geliştirmesi gerektiğini savundu.
Komisyon Başkanı bu yapıyı NATO'nun 4. Maddesini tamamlayacak bir mekanizma olarak tarif ederek “Avrupa'nın kendi 4. Maddesi” veya bir “Acil Güvenlik Protokolü” kurulmasını önerdi. Plana göre bir AB ülkesinin mekanizmayı devreye sokması durumunda üye devletler hızla bir araya gelerek ortak Avrupa yanıtını koordine edecek, gerilimin büyümesini engellemeye ve saldırının etkilerini azaltmaya çalışacak.
AVRUPA GÜVENLİK KONSEYİ KURULABİLİR
Von der Leyen bununla da yetinmeyerek Avrupa kıtasının güvenliğine odaklanacak yeni bir liderler platformu kurulmasını gündeme getirdi. “Avrupa Güvenlik Konseyi” olarak tasarlanan yapının yalnızca AB ülkeleriyle sınırlı kalmaması; Kanada, İngiltere, Norveç ve Ukrayna gibi ortakların da sürece dahil edilmesi öngörülüyor.
Bu öneri henüz ayrıntıları belirlenmiş yeni bir AB kurumu anlamına gelmiyor. Von der Leyen, Komisyonun Avrupa Güvenlik Konseyinin nasıl hayata geçirilebileceğine ilişkin fikirlerini ortaya koyacağını açıklarken kıtanın karşı karşıya bulunduğu güvenlik risklerinin böyle bir yapıyı daha acil hale getirdiğini savundu.
AB NATO'YA MI DÖNÜŞÜYOR?
Von der Leyen'in aynı konuşmada hem NATO'nun 4. Maddesine benzer bir Avrupa mekanizması hem de Avrupa Güvenlik Konseyi önermesi, AB'nin güvenlik ve savunma alanındaki rolünü genişletme arayışını yeniden gündeme taşıdı. Ancak önerilen “Avrupa 4. Maddesi” NATO'nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. Maddesi gibi otomatik askeri yardım yükümlülüğü öngörmüyor; amaç tehdit altındaki bir üyenin talebi üzerine hızlı istişare ve ortak yanıt mekanizması oluşturmak.
Von der Leyen ayrıca kurulacak yapıların NATO'ya alternatif olarak tasarlanmadığını vurguladı ve AB'nin NATO ile çalışmalarını güçlendirmeye devam ettiğini söyledi. Buna karşın Kanada'ya önerilen yeni statü, Avrupa Güvenlik Konseyi ve Acil Güvenlik Protokolü birlikte değerlendirildiğinde Brüksel'in ekonomik birlik kimliğinin ötesinde daha güçlü bir güvenlik aktörü olmayı hedeflediği görülüyor.
