Suudi Arabistan'ın doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'na bağlayan yaklaşık 1.200 kilometrelik Doğu-Batı Boru Hattı, 10 Eylül'deki İHA saldırılarının ardından kapatıldı. Son incelemeler üç pompa istasyonunun zarar gördüğünü ortaya koyarken, saldırının ardından Avrupa'ya giden Suudi petrolünün önemli bir bölümünün taşındığı güzergâhta sevkiyatlar aksadı.
AVRUPA'YA PETROL SEVKİYATLARI İPTAL EDİLİYOR
Piyasadan gelen bilgilere göre Saudi Aramco, bazı Avrupalı müşterilerine eylül sonu için planlanan ham petrol yüklemelerinin iptal edildiğini veya ertelendiğini bildirdi. Enerji fiyatlandırma kuruluşu Argus'un aktardığı bilgilere göre en az üç Avrupa rafinerisinin sevkiyatı iptal edildi ya da kasım ayına kadar ertelendi; başka rafinerilerin de benzer kesintilerle karşılaşabileceği belirtiliyor.
Aramco ise Avrupa'ya yönelik iptal ve erteleme haberleri hakkında resmi açıklama yapmadı. Bu nedenle bütün Avrupalı müşterilerin gelecek ay Suudi petrolünden tamamen mahrum kalacağı yönündeki iddia doğrulanmış değil; mevcut bilgiler kesintilerin şimdilik belirli kargolar ve rafineriler üzerinde yoğunlaştığını gösteriyor.
HÜRMÜZ'E ALTERNATİF HAT DA VURULDU
Saldırıyı enerji piyasaları açısından kritik hale getiren unsur, hedef alınan hattın sıradan bir petrol boru hattı olmaması. Doğu-Batı hattı, Suudi petrolünün Basra Körfezi'nden Kızıldeniz'e taşınmasını ve böylece Hürmüz Boğazı'na bağımlı kalmadan dünya piyasalarına çıkarılmasını sağlıyor.
Hattın son dönemde günlük yaklaşık 4 ila 5 milyon varil petrol taşıdığı belirtiliyor. Bu miktar küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4 ila 5'ine karşılık gelirken, Hürmüz'deki güvenlik sorunlarının yaşandığı bir dönemde alternatif güzergâhın da devre dışı kalması küresel enerji tedariki açısından baskıyı artırdı.
TAMİRAT HAFTALAR SÜREBİLİR
Hattın ne zaman tamamen yeniden faaliyete geçeceği konusunda henüz Suudi Arabistan tarafından kesin bir takvim açıklanmadı. Sektör kaynakları kısmi akışın daha erken başlayabileceğini ancak üç pompa istasyonundaki hasarın tamamen giderilmesinin yaklaşık beş ila altı hafta sürebileceğini belirtiyor.
Uydu görüntüleri de saldırının boru hattının kritik altyapısında önemli hasara yol açtığını ortaya koydu. Hattın uzun süre düşük kapasitede çalışması halinde Yanbu'daki mevcut stokların azalması ve Kızıldeniz üzerinden gerçekleştirilen ihracatın daha fazla etkilenmesi ihtimali bulunuyor.
POLONYA 16 YENİ PETROL KARGOSUNA YÖNELDİ
Suudi petrolündeki kesintinin Avrupa'daki en belirgin etkilerinden biri Polonya'da görüldü. Ülkenin enerji şirketi Orlen, Suudi Arabistan'dan beklenen teslimatların azalması üzerine Norveç, İngiltere, Cezayir, Kazakistan, Azerbaycan ve Amerika kıtasından toplam 16 ek petrol kargosu satın alarak rafinerilerinin ekim ayındaki ihtiyacını güvence altına almaya yöneldi.
Orlen daha önce petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 40'ını Saudi Aramco'dan karşılıyordu. Sidi Kerir üzerinden Polonya'ya taşınması beklenen Suudi petrolü miktarının ağustostaki 6,6 milyon varilden eylülde yaklaşık 2,1 milyon varile gerilemesi, Avrupa'daki büyük alıcıların ne ölçüde hızlı alternatif aramak zorunda kaldığını gösterdi.
AVRUPA İÇİN SORUN SADECE PETROL BULMAK DEĞİL
Avrupa'nın karşı karşıya olduğu problem yalnızca eksilen varilleri başka bir ülkeden satın almakla sınırlı değil. Rafineriler farklı yoğunluk ve kükürt oranlarına sahip ham petrol türlerine göre yapılandırıldığı için Suudi Arabistan'ın orta ve ağır petrol türlerinin kısa sürede aynı özellikteki başka ham petrollerle değiştirilmesi hem maliyetleri yükseltebilir hem de rafinerilerin operasyonlarını zorlaştırabilir.
Bu nedenle Suudi arzındaki uzun süreli bir kesinti özellikle dizel, benzin ve jet yakıtı üretim maliyetlerine yansıyabilir. Avrupa'nın kış aylarına yaklaştığı dönemde enerji fiyatlarının yeniden yükselmesi ihtimali ise hem hanehalkları hem sanayi hem de kamu bütçeleri açısından yakından izleniyor.
SUUDİ ARABİSTAN YENİ GÜZERGÂH BULDU
Riyad yönetimi ise kesintinin etkisini azaltmak için petrol ihracatının yönünü değiştirmeye başladı. Piyasa kaynaklarına göre Aramco, eylül ve ekim aylarında Basra Körfezi'ndeki Ras Tanura'dan yaklaşık 60 milyon varil petrolü tankerlerle çıkararak Umman'ın Sohar Limanı açıklarında gemiden gemiye aktarma yöntemiyle dünya piyasalarına ulaştırmayı planlıyor.
Bu hamle piyasalardaki en kötü arz senaryolarına ilişkin endişeleri bir miktar azalttı. Brent petrolün varil fiyatı 18 Eylül'de 103 dolar seviyelerine gerilerken, Suudi Arabistan'ın alternatif ihracat güzergâhlarını kullanmaya başlaması petrol fiyatlarındaki baskının hafiflemesinde etkili oldu.
PETROL PİYASASININ YENİ ZAYIF NOKTASI ORTAYA ÇIKTI
Doğu-Batı hattının vurulması, son aylarda Hürmüz Boğazı'ndaki risklere karşı alternatif olarak görülen Suudi enerji altyapısının da saldırılara karşı ne kadar kritik olduğunu gösterdi. Avrupa açısından ise yaşanan kesinti, Rus petrolüne bağımlılığın azaltılmasının ardından oluşturulan yeni tedarik zincirlerinin Orta Doğu'daki askeri gelişmelere karşı kırılganlığını yeniden gündeme taşıdı.
Aramco'nun alternatif güzergâhlardan ihracatı artırması kısa vadeli baskıyı azaltırken, Avrupa rafinerileri için asıl belirleyici gelişme Doğu-Batı hattının ne kadar hızlı tam kapasiteye dönebileceği olacak. Hat
