İnternette hangi ürünlere baktığımız, alışveriş yaparken hangi fiyat aralığını tercih ettiğimiz ve günün hangi saatlerinde çevrim içi olduğumuz, kişisel bilgilerimiz hakkında önemli ipuçları verebiliyor. Dijital platformlar, kullanıcıların bu davranışlarını Makine Öğrenmesi ve Veri Analitiği teknolojileriyle değerlendirerek gelir düzeyi, ihtiyaçlar ve harcama alışkanlıkları hakkında tahminler oluşturabiliyor. Bilgisayar Mühendisi Şeyda Karatekelioğlu, kullanıcıların doğrudan paylaşmadığı bilgilerin dijital izlerden nasıl çıkarılabildiğini ve bu verilerin hangi riskleri beraberinde getirdiğini TÜRKİNFORM'a değerlendirdi.

ALGORİTMALAR KULLANICILARI NASIL TANIYOR?

İnternet siteleri ve mobil uygulamalar, kullanıcıların dijital ortamdaki hareketlerinden elde edilen verileri analiz ederek davranış profilleri oluşturabiliyor. Hangi ürünlerin incelendiği, hangi seçeneklerin tercih edildiği, çevrim içi geçirilen süre ve kullanılan cihaz gibi bilgiler bu analizlerde değerlendiriliyor. Şeyda Karatekelioğlu, söz konusu sürecin Makine Öğrenmesi ve Veri Analitiği yöntemleriyle yürütüldüğünü belirtti. Makine Öğrenmesi, bilgisayarların çok sayıda veriyi inceleyerek davranış kalıplarını belirlemesini sağlarken Veri Analitiği, bu verilerden anlamlı sonuçlar elde edilmesine yardımcı oluyor. Bu yöntemlerle dijital platformlar, kullanıcıların ilgi alanları ve tüketim alışkanlıklarının yanı sıra ekonomik tercihleri hakkında da tahminlerde bulunabiliyor.

HİÇ PAYLAŞILMAYAN BİLGİLER NASIL TAHMİN EDİLİYOR?

Algoritmaların çalışma mantığını günlük hayattan bir örnekle açıklayan Karatekelioğlu, bir bakkalın müşterisinin alışveriş sepetine bakarak bazı çıkarımlarda bulunabileceğini ifade etti. Bakkal, bebek bezi alan bir müşterinin evinde bebek olabileceğini veya sürekli en ucuz ürünleri tercih eden bir kişinin bütçesinin sınırlı olabileceğini düşünebilir. Dijital platformlar da benzer bir yöntem kullanıyor. Ancak milyonlarca kullanıcının davranışlarını aynı anda analiz ederek birbirinden farklı verileri bir araya getirebiliyor. Böylece kullanıcıların doğrudan açıklamadığı bazı özellikler hakkında tahminler yapılabiliyor.

Karatekelioğlu, tek tek değerlendirildiğinde sıradan görünen dijital izlerin bir araya geldiğinde kişinin ekonomik durumu veya hayatındaki değişiklikler hakkında ipuçları verebildiğine dikkat çekti.

Bir Tıklama Bile Sizi Ele Verebilir! Algoritmalar Hakkınızda Ne Biliyor (2)

DİJİTAL ALIŞKANLIKLAR EKONOMİK DURUMUMUZU ELE VEREBİLİR Mİ?

Algoritmaların gelir düzeyi, ihtiyaçlar ve harcama eğilimleri gibi konularda tahminler yapabildiğini belirten Karatekelioğlu, bu analizlerin özellikle geniş kullanıcı gruplarında güçlü sonuçlar verebildiğini kaydetti. Bununla birlikte, söz konusu tahminlerin her birey için kesin sonuçlar ortaya koymadığını ve kişisel düzeyde yanılma payı bulunduğunu vurguladı. Bu veriler, kullanıcıların karşısına çıkan reklamların ve ticari tekliflerin kişiselleştirilmesinde kullanılabiliyor. Ancak veri analizlerinin kullanım alanı bununla sınırlı kalmayabiliyor. Kullanıcılar hakkında oluşturulan profillerin fiyatlandırma, kampanya ve finansal değerlendirme süreçlerini etkilemesi de olası riskler arasında bulunuyor.

DİJİTAL GİZLİLİKTE YENİ TARTIŞMA

Dijital dünyada kişisel verilerin korunmasının yalnızca kullanıcıların kendi paylaştıkları bilgileri kontrol etmesiyle sınırlı olmadığını belirten Karatekelioğlu, asıl tartışmanın toplanan verilerden hangi sonuçların çıkarıldığı ve bu sonuçların nasıl kullanıldığı üzerinde yoğunlaşacağını ifade etti. Karatekelioğlu'na göre bu süreçte kullanıcıların dijital farkındalığının artırılması, şirketlerin veri işleme faaliyetlerinde şeffaf davranması ve yapılan çıkarımları da kapsayan güçlü yasal düzenlemelerin oluşturulması önem taşıyor.

Spotify'ın başarı şifresi belli oldu: Tarz değiştiren kaybediyor
Spotify'ın başarı şifresi belli oldu: Tarz değiştiren kaybediyor
İçeriği Görüntüle

Dijital platformlarda kullanıcıların yalnızca paylaştığı bilgiler değil, çevrim içi davranışları da veri kaynağına dönüşüyor. Bu nedenle kişisel gizliliğin korunmasında önümüzdeki dönemin temel meselelerinden biri, kullanıcıların kendileri hakkında hangi çıkarımların yapıldığını bilmesi ve bu verilerin hangi amaçlarla kullanıldığını denetleyebilmesi olacak.

Muhabir: Sılanaz Atçeken