İsrail'de parlamento seçimlerinin ardından hiçbir siyasi blok hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamadı. Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloku ile Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet arasında hükümet arayışları sürerken, rekor temsil düzeyine ulaşan Arap partilerinin tutumu siyasi denklemin merkezine yerleşti. Seçim sonuçlarının henüz kesinleşmediği ülkede Arap partileri Netanyahu hükümetini düşürmek için muhalefetle işbirliğine hazır olduklarını açıklarken, ulusal birlik hükümeti ve erken seçim ihtimalleri de gündeme geldi.
ARAP PARTİLERİ 19 SANDALYEYLE DENGELERİ DEĞİŞTİRDİ
Gazze'de 7 Ekim 2023'te başlayan savaşın ardından İsrail'de yapılan ilk seçimde katılım oranı yüzde 77'ye ulaştı. Yaklaşık 7,3 milyon seçmenin bulunduğu ülkede, asker, diplomat ve mahkum gibi kendi sandığında oy kullanamayan seçmenlerin çift zarflı oyları hariç sandıkların sayımı tamamlandı. Açıklanan veriler, toplam oyların yaklaşık yüzde 85'ini kapsadı. Kesinleşmeyen sonuçlara göre Netanyahu liderliğindeki iktidar bloku 53, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloku ise 48 milletvekili elde etti. İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Arap Listesi ve Birleşik Arap Listesi ise toplam 19 sandalyeye ulaştı. 120 sandalyeli İsrail Meclisinde hükümet kurmak için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor. İki ana blokun da bu sayıya ulaşamaması, Arap partilerinin desteğini ve kurulabilecek olası koalisyonları belirleyici hale getirdi.
ARAP PARTİLERİNDEN NETANYAHU'YU DEVİRME MESAJI
Seçim sonrası açıklama yapan Ortak Arap Listesi, Netanyahu hükümetinin yeniden kurulmasını engellemek ve alternatif bir hükümetin önünü açmak için muhalefetle işbirliğine hazır olduğunu duyurdu. Açıklamada, Arap toplumunun seçimlerde "katliamcılar hükümetine, yıkım politikalarına, ırkçılığa ve savaş suçlarına" sandıkta yanıt verdiği belirtildi. Partinin, seçmenlerden aldığı desteği Netanyahu hükümetinin yeniden kurulmasını önlemek amacıyla kullanacağı ifade edildi. Ortak Arap Listesi, muhalefetle kurulacak işbirliğinin belirli koşullara bağlı olduğuna da dikkat çekti. Açıklamada, muhalefet bloğunun gerçek bir siyasi alternatif sunması, Arap toplumunu ve temsilcilerini dışlamaması, toplumun taleplerine ve haklarına bağlı kalması gerektiği vurgulandı. Arap partilerinin hükümet kurma sürecindeki tutumu, Netanyahu karşıtı blokun çoğunluğa ulaşma ihtimalini gündeme taşıdı.
EİSENKOT'UN "SİYONİST ASKERLİK HÜKÜMETİ" ÇIKIŞI
Muhalefetin öne çıkan isimlerinden Gadi Eisenkot'un seçim sonrası açıklamaları ise Arap partileriyle olası işbirliğine ilişkin soru işaretlerini artırdı. Eisenkot, X hesabından yaptığı açıklamada, "İsrail'de değişim gerçekleştirmek ve Siyonist askerlik hükümeti kurmak gibi ağır bir sorumluluğa odaklanıyoruz" ifadelerini kullandı. Eisenkot, açıklamasında Netanyahu hükümetini ve askerlik hizmetinden kaçınanları hedef aldı. Muhalefet lideri, "Halk, 7 Ekim hükümetine (Netanyahu) ve askerlik hizmetinden kaçınanlara güvenmediğini gösterdi. Genel olarak askerlikten kaçınanların oluşturduğu siyasi blok ise son 20 yılın en düşük seviyesinde" dedi. Kendisine destek veren seçmenlerin güveninin büyük bir sorumluluk yüklediğini belirten Eisenkot, "İsrail'e ve Siyonizme inanan yüz binlerce kadın ve erkeğin bana duyduğu güvenin ve bunun getirdiği sorumluluğun ağırlığını hissediyorum" açıklamasında bulundu. Destekçilerine teşekkür eden Eisenkot, yeni kurdukları partinin iktidara alternatif oluşturduğunu savunarak, "Sizin sayenizde tarih yazdık. Yalnızca bir yıl içinde İsrail'de İsraillileri bir araya getiren yeni bir parti kurduk. Bu parti, iktidara layık ve sorumlu bir alternatif oluşturuyor. Sizin için ve sizin yararınıza, önümüzdeki büyük görevi yerine getireceğiz. Çalışacağız ve başaracağız. Bunun sözünü veriyorum" ifadelerini kullandı. Eisenkot'un "Siyonist askerlik hükümeti" vurgusu, Arap partileriyle işbirliğine mesafeli durduğu yönünde yorumlandı.
YAİR GOLAN'DAN NETANYAHU İLE KOALİSYONA KAPILAR KAPALI
Muhalif Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Netanyahu ve Likud ile birlik hükümeti kurulmasına karşı olduğunu açıkladı. İsrail devlet televizyonu KAN'a konuşan Golan, geçmişteki benzer girişimlerin "büyük bir fiyaskoyla sonuçlandığını" söyledi. Partisinin tüm oylar sayıldığında Mecliste 8 milletvekiliyle temsil edilmesini beklediğini belirten Golan, Netanyahu'nun görevden ayrılması gerektiğini savundu ve onunla siyasi işbirliği yapmayacaklarını ifade etti. Golan, X hesabından yaptığı açıklamada ise muhalefet liderleriyle bir araya geleceğini duyurdu. Muhalefet bloku ile İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilerin toplam sandalye sayısına işaret eden Golan, şu ifadeleri kullandı:
"Halk sözünü söyledi. 67 sandalye ile İsrail kamuoyunun çoğunluğu değişim talep etti. Seçmenlerin iradesini hayata geçirmek ve İsrail için bir değişim ile kurtuluş hükümetinin kurulmasını sağlamak adına her yolu denemeyi, her şekilde çalışmayı ve gereken her şeyi yapmayı planlıyorum."
Öte yandan eski muhalefet lideri ve Mavi ve Beyaz Partisi lideri Benny Gantz, anketlerde partisinin seçim barajının altında kalacağının öngörülmesi üzerine seçimlere sekiz gün kala yarıştan çekildiğini açıklamıştı.
TRUMP'IN NETANYAHU'YA BASKI KURACAĞI İDDİASI
İsrail'deki hükümet arayışları uluslararası siyasetin de gündemine girdi. Yedioth Ahronoth gazetesi, ABD Başkanı Donald Trump'a yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, Trump'ın Netanyahu'ya rotasyonlu bir ulusal birlik hükümeti kurması için baskı yapacağını öne sürdü. Haberde, böyle bir hükümetin bölge ülkeleriyle normalleşme sürecini kapsayan Abraham Anlaşmaları'nın genişletilmesine imkan sağlayabileceği iddia edildi. ABD'li kaynaklar, Trump'ın seçimler öncesinde Netanyahu'ya verdiği desteğin karşılığını talep etmekten vazgeçmeyeceğini savundu. Kaynaklar ayrıca Trump'ın, kurulması muhtemel bir ulusal birlik hükümetine aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ile Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in dahil edilmesini engellemek için elindeki imkanları kullanacağını ileri sürdü. Haberde, Washington'da Ben-Gvir'in yer aldığı bir hükümetin seçenek olarak görülmediği de iddia edildi.
TEL AVİV'DE YAHUDİ-ARAP KOALİSYONU İÇİN PROTESTO
Siyasi belirsizlik sürerken Tel Aviv'de yüzlerce kişi, Yahudi ve Arap partilerinin ortak hükümet kurması ve Netanyahu'nun istifa etmesi talebiyle sokağa çıktı. Mesila Parkı'nda toplanan göstericiler, sloganlar ve pankartlar eşliğinde yürüdükten sonra oturma eylemi yaptı. Gösteride "Arap, Yahudi, birlikte kazanacağız", "Bir kan ile diğer kan arasında fark yok" ve "Barış, eşitlik, toplumsal adalet" yazılı pankartlar taşındı. Bazı pankartlarda ise "Herkes için özgürlük, nehirden denize" ve "Yahudi-Arap hükümetine evet" ifadeleri yer aldı. İsrail polisi göstericileri dağıtmak için müdahalede bulundu. Güvenlik güçlerinin bazı göstericileri ittiği ve yerde sürüklediği görüldü. Filistin basınında yer alan haberlere göre, benzer gösteriler Kudüs'teki Paris Meydanı ile Hayfa'daki UNESCO Meydanı'nda da düzenlendi.
İSRAİL'İN ÖNÜNDE ÜÇ SENARYO
Seçim sonuçlarının kesinleşmesi ve koalisyon görüşmelerinin şekillenmesiyle İsrail siyasetinde üç olasılık öne çıkıyor:
MUHALEFET VE ARAP PARTİLERİYLE KOALİSYON: Netanyahu karşıtı partilerin Arap partilerinin desteğiyle hükümet kurmaya çalışması.
ULUSAL BİRLİK HÜKÜMETİ: Siyasi blokların anlaşarak rotasyonlu ya da ortak bir hükümet formülünde uzlaşması.
SEÇİMLERİN YENİLENMESİ: Hükümet kurmak için gerekli çoğunluğun sağlanamaması halinde yeniden sandığa gidilmesi.
Henüz kesinleşmeyen seçim sonuçları ve tarafların açıklamaları, İsrail'de hükümetin geleceğine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü gösteriyor. Arap partilerinin tutumu, Eisenkot'un koalisyon yaklaşımı ve Trump'ın olası müdahalesine ilişkin iddialar, önümüzdeki sürecin temel başlıkları arasında yer alıyor.
