Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nilüfer Pınar Kılıç, TÜRKİNFORM’a yaptığı değerlendirmede sosyal medya platformlarında hızla yayılan yapay zekâ üretimi videoların çocukların bilişsel gelişimi ve gerçeklik algısı üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini belirterek, “Çocuklar gördükleri içerikleri yetişkinler gibi filtreleyemiyor. Özellikle erken yaşlarda gerçek ile kurgu arasındaki çizginin bulanıklaşması ciddi riskler doğurabiliyor” dedi.
“ÇOCUKLAR GERÇEKLE KURGUYU AYIRT ETMEKTE ZORLANABİLİYOR”
Doç. Dr. Kılıç, küçük yaş grubundaki çocukların izledikleri görüntüleri yetişkinlerden farklı değerlendirdiğini belirterek, yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin bu nedenle daha dikkatli ele alınması gerektiğini söyledi.
Kılıç, “Özellikle okul öncesi dönemdeki çocuklar gerçek ile kurgu arasındaki ayrımı tam olarak yapamayabiliyor. Yapay zekâ videolarında sıklıkla karşılaştığımız mantık hataları, fizik kurallarına aykırı sahneler ve anlamsız geçişler çocukların dünyayı anlamlandırma süreçlerini olumsuz etkileyebilir” dedi.
“SORUN FANTASTİK İÇERİKLER DEĞİL, BAĞLAM EKSİKLİĞİ”
Geçmişten bugüne çizgi filmlerde ve çocuk içeriklerinde fantastik öğelerin bulunduğunu hatırlatan Kılıç, asıl sorunun anlatı bütünlüğünün ortadan kalkması olduğunu vurguladı.
“Çocuklar masallarla, çizgi filmlerle ve hayal gücüyle büyür. Ancak bu içeriklerin bir hikâyesi, karakter tutarlılığı ve anlam bütünlüğü vardır. Yapay zekâ ile üretilen birçok videoda ise olaylar sebepsiz şekilde gelişiyor, karakterler aniden değişiyor ve fiziksel gerçeklik tamamen ortadan kalkıyor. Bu durum çocukların zihinsel süreçlerini zorlayabiliyor” ifadelerini kullandı.
“DİKKAT EKONOMİSİ ÇOCUKLARI HEDEF ALIYOR”
Sosyal medya platformlarının temel hedefinin kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre ekranda tutmak olduğunu belirten Kılıç, çocuklara yönelik içeriklerin de bu anlayışla üretildiğini söyledi.
“Bu videoların önemli bir bölümü eğitici ya da geliştirici amaçlarla değil, daha fazla izlenme elde etmek amacıyla hazırlanıyor. Sürekli değişen görüntüler, hızlı geçişler ve dikkat çekici sahneler çocukların ekranda daha uzun süre kalmasını sağlıyor. Ancak bu durum uzun vadede dikkat süresi ve odaklanma becerileri üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilir” diye konuştu.
“GERÇEKÇİ YAPAY ZEKA VİDEOLARI DAHA BÜYÜK RİSK TAŞIYOR”
Yapay zekâ teknolojisinin artık son derece gerçekçi görüntüler oluşturabildiğine dikkat çeken Kılıç, özellikle küçük çocukların bu içerikleri gerçek sanabildiğini belirtti.
“Dans eden hayvanlar, konuşan nesneler veya fizik kurallarına aykırı davranışlar sergileyen karakterler yetişkinler için eğlenceli görünebilir. Ancak küçük çocuklar bunların gerçek olmadığını anlayamayabilir. Bu da gerçeklik algısında karmaşaya yol açabilir” dedi.
“SORUN SADECE İÇERİK DEĞİL, DENETİMSİZLİK”
Doç. Dr. Kılıç, yapay zekâ ile üretilen videoların çoğunda içeriklerin açık şekilde etiketlenmediğini ve ebeveynlerin hangi videonun gerçek hangisinin yapay üretim olduğunu anlamakta zorlanabildiğini ifade etti.
“Bugün birçok platformda yapay zekâ ile üretilmiş içerikler yeterince işaretlenmiyor. Çocuklar algoritmaların önerdiği içeriklerle baş başa bırakıldığında ne izlediklerini sorgulama şansları olmuyor. Bu nedenle platformların daha fazla sorumluluk alması gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
“ÇOCUKLAR EKRAN KARŞISINDA YALNIZ BIRAKILMAMALI”
Ebeveynlere de önemli görevler düştüğünü belirten Kılıç, özellikle küçük yaş grubundaki çocukların kontrolsüz içerik akışına maruz bırakılmaması gerektiğini söyledi.
“Çocukları algoritmaların yönlendirdiği sonsuz video akışlarıyla baş başa bırakmak yerine, yaşlarına uygun, anlatı bütünlüğü bulunan ve eğitsel değeri olan içeriklerin tercih edilmesi gerekiyor. Ayrıca ekran deneyiminin mümkün olduğunca ebeveyn eşliğinde gerçekleşmesi büyük önem taşıyor” dedi.
Kılıç, çocukların gelişiminde kitap okuma, oyun oynama ve yetişkinlerle kurulan etkileşimin hâlâ en güçlü öğrenme araçları olduğunu sözlerine ekledi.
