Yağmurun macerası, okyanuslarda, göllerde ve nehirlerde başlar. Güneş'in ısısı su moleküllerini harekete geçirir ve onları sıvı halden gaz haline dönüştürür. Bu buharlaşma sürecine denir. Yeryüzünden yükselen su buharı, atmosferin alt katmanlarına karışır. Özellikle tropik bölgelerde, günde milyonlarca ton su bu şekilde göğe karışır.
Okyanuslar: Dünya tatlı suyunun %97'sini barındırır ve en büyük buhar kaynağıdır.
Bitkiler: Terleme (transpirasyon) yoluyla ekstra nem salar.
Toprak ve göller: Isı arttıkça buharlaşma hızlanır.
İlginç bir detay: Sıcak havalarda buharlaşma %20'ye varan oranda artar, bu da fırtınaların habercisidir.
BULUTLARIN DOĞUŞU, YOĞUNLAŞMA VE SÜPER SOĞUMA
Su buharı yükseldikçe hava soğur. Soğuk hava, buharı taşıyamaz hale gelir ve moleküller yoğunlaşma yoluyla minik su damlacıklarına dönüşür. Bu damlacıklar, toz veya tuz kristalleri gibi yoğuşma çekirdekleri etrafında toplanır. Sonuç? Beyaz, kabarık kümülüs bulutları!
Atmosferde sıcaklık her 100 metrede 1°C düşer. 2-3 km yükseklikte buhar, sıvılaşmaya hazır hale gelir. Süper soğuma fenomeni ise su damlacıklarının -40°C'ye kadar donmadan kalmasını sağlar – doğanın en ilginç numaralarından biri.
YAĞMUR DAMLASININ YOLCULUĞU, KOALESANS VE ÇÖKELME
Bulut içindeki damlacıklar 0,02 mm'den küçüktür, yerçekimi onları düşüremez. İşte burada koalesans devreye girer: Damlacıklar çarpışarak büyür, 1-5 mm çapına ulaşır. Bu büyüme, bulutun rüzgarlı ve nemli olmasıyla hızlanır.
Artık ağırlaşan damlalar çökelme aşamasına geçer. Nimbostratus veya kümülonimbus bulutlarından yağmur yağar. Damlalar düşerken hava direnciyle yuvarlaklaşır ve saatte 20-30 km hızla yeryüzüne ulaşır.
Hafif yağmur: Küçük damlalar, sisli havalarda.
Dolu: Soğuk hava katmanlarında donan damlalar.
Sel: Yoğun yağışlarda su birikimi.
YAĞMUR TÜRLERİ VE ATMOSFERİK ETKENLER
Yağmur her zaman aynı oluşmaz. Orografik yağmur dağlara çarpan nemli hava yükselince olur. Konveksiyonel yağmur ise sıcak zeminden yükselen hava akımlarından kaynaklanır. Muson yağmurları gibi mevsimsel olanlar, ekvatoral bölgeleri besler.
İklim değişikliği bu süreci etkiliyor: Artan buharlaşma, daha şiddetli yağışlara yol açıyor. NASA verilerine göre, son 20 yılda tropik yağışlar %7 arttı. Ayrıca, aerosol partikülleri (fabrika dumanı) bulut oluşumunu değiştirerek yapay yağmura zemin hazırlar.
YAĞMURUN BİLİMSEL SIRLARI VE GELECEĞİ
Yağmur, su döngüsünün kalbidir. İzotop analizleri, damlaların okyanuslardan geldiğini doğrular. Bulut tohumlama teknolojisiyle (gümüş iyodür serpme) kurak bölgelerde yağış tetiklenir.
EEAT kriterlerine göre, bu bilgiler meteoroloji uzmanlarının gözlemlerine dayanır. NOAA ve ECMWF gibi otoriteler, modellerle yağmuru %90 doğrulukla öngörür.
