Türkinform olarak Ankara’da sokağa çıktık ve vatandaşlara bu kez düşündüren bir soru sorduk: “Günah olmayacağını bilseydiniz ilk yapacağınız şey ne olurdu?” Sorduğumuz soruya kimi vatandaş dövme yaptırmak veya alkol denemek gibi cevaplar verirken, kimi “Hiçbir şey yapmazdım” dedi.
“GÜNAH OLMASA DA YANLIŞ OLANI YAPMAZDIM”
Röportajda bazı vatandaşlar, bir davranışın günah sayılıp sayılmamasının kendileri için tek ölçüt olmadığını söyledi. Bir katılımcı, günah kavramına inanmadığını belirterek insanlara zarar vermemeye ve yanlış davranışlardan kaçınmaya çalıştığını ifade etti.
Başka bir vatandaş ise konuyu ahlak üzerinden değerlendirdi. İnançsız insanların da belirli davranışlardan kaçınabildiğine dikkat çeken katılımcı, “Günah olmayacağını bilsem de yapmam” yaklaşımının kendisine daha doğru geldiğini söyledi.
“DÖVME YAPTIRIRDIM”
Sorduğumuz soruya verilen en sık kişisel cevaplardan biri dövme oldu. Bir vatandaş uzun zamandır dövme yaptırmak istediğini ancak hem acıdan çekindiği hem de bunu dini açıdan uygun görmediği için cesaret edemediğini anlattı.
Katılımcı, küçük bir yıldız veya arkadaşlık dövmesi yaptırmak istediğini belirterek günah olmayacağını bilmesi halinde bunu deneyebileceğini söyledi. Başka bir vatandaş da aynı soruya dövme cevabını verirken, ardından zaten dövmesi bulunduğunu anlattı.
“BANKA SOYARDIM” CEVABI DİKKAT ÇEKTİ
Röportajın en sıra dışı cevaplarından biri ise “Banka soyardım” diyen bir vatandaştan geldi. Katılımcı, bunu varsayımsal bir senaryo üzerinden anlatarak 10 milyon lira alacağını, bir kısmını evsiz insanlara vereceğini, kendisine iş kuracağını ve daha sonra yurt dışına gideceğini söyledi.
Konuşmanın devamında başka katılımcılar da banka veya mağaza soymak gibi uç örnekler verdi. Bu ifadeler röportaj sırasında dile getirilen varsayımsal ve mizahi yanıtlar olarak kayda geçti.
ALKOL VE DOMUZ ETİNİ MERAK EDENLER OLDU
Bazı vatandaşlar ise dini nedenlerle uzak durduklarını düşündükleri yiyecek ve içecekleri merak ettiklerini söyledi. Bir katılımcı domuz etinin tadını merak ettiğini belirtirken, başka bir vatandaş hiç alkol kullanmadığını ancak günah olmayacağını bilmesi halinde denemeyi düşünebileceğini ifade etti.
Buna karşılık aynı vatandaş, düşüncesinin sonunda yine de içmeyebileceğini söyledi. Verilen cevaplar, bazı katılımcıların dini yasaklar ile kişisel tercihler arasında ayrım yaptığını gösterdi.
“KENDİ DEĞERLERİME TERS OLANI YAPMAM”
Soruyu daha farklı değerlendiren vatandaşlar da oldu. Bir katılımcı, günah kavramından önce kendi değer yargılarını dikkate aldığını ve bu değerlere ters düşen şeyleri yapmamaya çalıştığını söyledi.
Başka bir vatandaş ise “erdem” kavramına vurgu yaparak, bir davranışın sadece dini açıdan değil, insana ve topluma verdiği zarar üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
“HİÇBİR ŞEY YAPMAZDIM” DİYENLER DE OLDU
Sorduğumuz soruya cevap vermekte zorlanan veya hiçbir şeyin değişmeyeceğini söyleyen vatandaşlar da vardı. Bazı katılımcılar, “Hiç düşünmedim”, “Aklıma gelmiyor” ve “Yine doğru bildiğimi yapardım” ifadeleriyle cevap verdi.
Bir vatandaş ise insanların zaten özgür iradeleriyle hareket ettiğini, günah kavramının kişiyi bazı davranışlardan uzak tutan unsurlardan yalnızca biri olduğunu savundu. Ona göre asıl sınır, başka bir insana zarar vermemekti.
UÇ CEVAPLAR DA GELDİ
Röportaj sırasında bazı vatandaşlar soruya oldukça uç ve sert varsayımsal cevaplar verdi. Şiddet içeren ifadeler kullanan katılımcılar da oldu ancak bu sözler gerçek bir eylem planı değil, soruya verilen kişisel ve varsayımsal yanıtlar olarak röportaja yansıdı.
Bunun yanında bazı kişiler, sorunun kendisini “ahlak ile din arasındaki ilişki” açısından düşündürdüğünü söyledi. Böylece röportaj yalnızca “ne yapardınız?” sorusuna verilen eğlenceli veya şaşırtıcı cevaplardan ibaret kalmadı; kişisel değerler, vicdan ve toplumsal sınırlar da konuşuldu.
GÜNAH KAVRAMINA HERKES FARKLI YERDEN BAKTI
Sorduğumuz “Günah olmayacağını bilseydiniz ilk yapacağınız şey ne olurdu?” sorusu Ankara sokaklarında oldukça farklı cevapları ortaya çıkardı. Kimi dövme yaptırmak, alkol denemek veya farklı ortamlara girmek istediğini söylerken, kimi hiçbir davranışını değiştirmeyeceğini belirtti.
Bazı vatandaşlar için dini sınırlar belirleyici olurken, bazıları davranışlarını vicdan, ahlak ve kişisel değerler üzerinden değerlendirdi. Röportajın en dikkat çeken yönü ise aynı sorunun kimi vatandaşta mizahi, kimi vatandaşta ise oldukça ciddi ve düşünsel cevaplar ortaya çıkarması oldu.
