Hatmi çiçeği, özellikle soğuk havalarda bitkisel çay olarak tercih edilen ve halk arasında boğaz ile solunum yolu şikayetlerinde kullanılan bitkiler arasında yer alıyor. Hatminin hangi durumlarda kullanılabileceği, gerçekten neye iyi geldiği ve çayının nasıl hazırlanacağı ise merak ediliyor.
Bilimsel kaynaklarda hatmi bitkisinin özellikle kökü üzerine değerlendirmeler bulunuyor. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Althaea officinalis kökü içeren geleneksel bitkisel preparatların ağız ve boğaz tahrişi ile buna eşlik eden kuru öksürüğün belirtilerini hafifletmek amacıyla kullanılabileceğini belirtiyor.
HATMİ ÇİÇEĞİ NEDİR?
Hatmi, bilimsel adı Althaea officinalis olan bir bitkidir. Bitkinin kökü, yaprakları ve çiçekleri geleneksel kullanımlarda farklı şekillerde değerlendirilebiliyor.
Hatmi özellikle içerdiği müsilajlı bileşenler nedeniyle boğaz ve ağız bölgesindeki tahrişin yatıştırılması amacıyla kullanılan bitkiler arasında bulunuyor. Ancak bilimsel araştırmaların ve resmi değerlendirmelerin önemli bölümü doğrudan çiçekten ziyade hatmi kökü preparatlarına yönelik bulunuyor.
HATMİ ÇİÇEĞİ NEYE İYİ GELİR?
Hatmiyle ilgili en çok öne çıkan kullanım alanlarının başında boğaz tahrişi ve kuru öksürük geliyor.
EMA'nın değerlendirmesine göre hatmi kökü preparatları, ağız veya boğaz tahrişine eşlik eden kuru öksürüğün belirtilerini hafifletmek amacıyla geleneksel olarak kullanılabiliyor. Aynı preparatlar hafif mide ve bağırsak rahatsızlıklarının giderilmesine yardımcı olmak amacıyla da geleneksel kullanıma sahip.
Hatmi kökü üzerine yapılan bir bilimsel derlemede de bitkinin özellikle kuru öksürük üzerindeki kullanımına ilişkin hayvan ve klinik çalışmaların değerlendirildiği görülüyor. Ancak çalışmaların farklı preparatlar ve yöntemlerle yapılması nedeniyle sonuçların doğrudan her türlü hatmi çayına aktarılması mümkün değil.
HATMİ ÇİÇEĞİ ÇAYI YAPILIR MI?
Hatmi bitkisi geleneksel olarak çay ve farklı bitkisel preparatlar şeklinde kullanılabiliyor.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor. Bilimsel ve resmi değerlendirmelerde özellikle hatmi kökü preparatları ele alınıyor. Bu nedenle aktarlarda satılan kurutulmuş hatmi çiçeğinin, araştırmalarda incelenen hatmi kökü preparatlarıyla aynı etkiye sahip olduğu söylenemez.
Bitkisel çay hazırlanırken ürünün hangi bitki bölümünden elde edildiğine ve ürünün kullanım talimatına dikkat edilmesi gerekiyor.
HATMİ ÇİÇEĞİ ÖKSÜRÜĞE İYİ GELİR Mİ?
Hatmiyle ilgili en fazla araştırılan alanlardan biri öksürük.
Özellikle kuru öksürük ve ağız-boğaz tahrişi konusunda hatmi kökü preparatlarının geleneksel kullanımına ilişkin bilimsel değerlendirmeler bulunuyor. EMA, bu kullanımın uzun yıllara dayanan geleneksel kullanıma dayandığını, ancak klinik çalışmaların etkinliği kesin olarak kanıtlamak için yeterli olmadığını belirtiyor.
2018 yılında yayımlanan ve hatmi kökü ekstresi içeren ürünleri kullanan 822 kişinin değerlendirildiği iki gözlemsel çalışmada, kullanıcıların kuru öksürük ve ağız-boğaz tahrişi belirtilerinde fayda bildirdiği aktarıldı. Ancak bu çalışma bir karşılaştırmalı klinik deney olmadığı için sonuçlar kesin bir tedavi kanıtı olarak değerlendirilmemeli.
HATMİ ÇİÇEĞİ KULLANIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Bitkisel ürünlerin doğal olması, herkes için sınırsız ve risksiz kullanılabileceği anlamına gelmiyor.
Hatmi kökü içeren preparatların kullanımında özellikle çocuklar, hamileler, emzirenler ve düzenli ilaç kullanan kişilerin sağlık profesyoneline danışması önem taşıyor.
EMA'ya göre hatmi kökü preparatları ağız ve boğaz tahrişi ile kuru öksürük için geleneksel olarak 3 yaşın üzerindeki çocuklarda, ergenlerde ve yetişkinlerde kullanılabiliyor. Belirtilerin bir haftadan uzun sürmesi halinde ise doktora veya sağlık profesyoneline başvurulması gerekiyor.
HATMİ ÇİÇEĞİ HAKKINDA BİLİMSEL KANIT NE DİYOR?
Hatmi konusunda araştırmalar yapılmış olsa da mevcut kanıtların önemli bölümünün bitkinin kökü ve kökünden elde edilen preparatlar üzerine olduğu görülüyor.
EMA, hatmi kökünün ağız ve boğaz tahrişi ile buna bağlı kuru öksürük ve hafif mide-bağırsak rahatsızlıklarında kullanımını “geleneksel kullanım” kapsamında değerlendiriyor. Kurum, klinik çalışmaların kesin etkinlik sonucu çıkarmak için yeterli olmadığını da belirtiyor.
Bu nedenle hatmi çiçeği veya hatmi kökü için “hastalığı tedavi eder” şeklinde kesin ifadeler yerine, belirtileri hafifletmeye yardımcı olabileceği yönündeki ifadelerin kullanılması daha doğru kabul ediliyor.
