Hba1c, kandaki hemoglobine bağlanan glikoz oranını ölçerek kişinin son birkaç aydaki kan şekeri kontrolünü ortaya koyar. Bu test, günlük dalgalanmaları yansıtmak yerine uzun vadeli glisemik durumu değerlendirme imkânı sunduğu için diyabetin tanısı ve izlenmesinde büyük önem taşır.
HBA1C TESTİ NEYİ GÖSTERİR?
hba1c testi, kırmızı kan hücrelerinin yaşam süresi olan yaklaşık 120 gün boyunca kandaki şekerin hemoglobine bağlanma oranını belirler. Bu nedenle sonuç, 2-3 aylık ortalama kan şekeri hakkında bilgi verir. Yüksek sonuç, uzun süreli hiperglisemiye; düşük sonuç ise kan şekerinin hedef aralıklarda olduğuna işaret eder.
HBA1C DEĞERLERİ NASIL YORUMLANIR?
hba1c sonuçları çoğunlukla yüzde (%) olarak ifade edilir. Normal değerler %5,7’nin altında kabul edilir. %5,7 ile %6,4 arasındaki sonuçlar prediyabet olarak adlandırılırken, %6,5 ve üzeri değerler diyabet tanısı için temel kriterlerden biridir. Bu oranların laboratuvarlarda standart yöntemlerle değerlendirilmesi tanı doğruluğu açısından kritik önem taşır.
TAHMİNİ ORTALAMA GLUKOZ (EAG)
hba1c sonuçlarının daha kolay anlaşılması için bazı raporlarda tahmini ortalama glukoz değeri (eag) de verilir. Örneğin %7’lik bir hba1c sonucu, ortalama 154 mg/dl kan şekerine karşılık gelir. Bu yöntem, hastaların günlük kan şekeri ölçümleriyle test sonuçlarını karşılaştırmalarına yardımcı olur.
DİYABET TEDAVİSİNDE HEDEF HBA1C
Diyabetli bireyler için genellikle hedef hba1c düzeyi %7’nin altında tutulur. Ancak yaş, eşlik eden hastalıklar, hipoglisemi riski ve gebelik gibi özel durumlarda bu hedef kişiye göre değişiklik gösterebilir. Böylece hem komplikasyon riskleri azaltılır hem de yaşam kalitesi artırılır.
TEST NE SIKLIKLA YAPILMALI?
Diyabetli bireylerde hba1c ölçümü, kan şekeri hedeflerine ulaşıldığında yılda en az iki kez yapılır. Eğer tedavi planında değişiklik varsa veya hedeflenen değerler sağlanamamışsa, test üç ayda bir tekrarlanır. Risk gruplarındaki bireylerde ise hekim önerisiyle tarama amaçlı kullanılabilir.
HBA1C SONUCUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Bazı sağlık sorunları hba1c sonuçlarını etkileyebilir. Anemi, hemoglobin varyantları, böbrek hastalıkları, karaciğer rahatsızlıkları, kan transfüzyonları ve gebelik bu durumlardan bazılarıdır. Bu tür durumlarda test sonuçları beklenenden sapabilir ve alternatif testler gerekebilir.
GEBELİKTE HBA1C KULLANIMI
Hamilelik döneminde hba1c, erken dönemde diyabet riskini değerlendirmede kullanılabilir. Ancak gestasyonel diyabet tanısında en güvenilir yöntem oral glukoz tolerans testidir. Gebelik sırasında hba1c sonuçlarının değişebileceği unutulmamalıdır.
HBA1C TESTİ NASIL YAPILIR?
Test, kol damarından alınan kan örneğiyle gerçekleştirilir. en önemli avantajı açlık gerektirmemesidir. Böylece günün herhangi bir saatinde kolaylıkla uygulanabilir ve kişinin günlük yaşamını aksatmaz.
DİYABET TANISINDA HBA1C’NİN ROLÜ
Uluslararası kılavuzlara göre hba1c değeri %6,5 ve üzeri olduğunda diyabet tanısı konulabilir. Bu değer tek başına yeterli olmayabilir; gerektiğinde açlık plazma glukozu veya oral glukoz tolerans testi ile desteklenir. Sonuçların tekrar test edilmesi tanı kesinliği açısından önemlidir.
HBA1C VE DİĞER TAKİP YÖNTEMLERİ
Hba1c uzun dönem kan şekeri kontrolünü gösterirken, günlük dalgalanmaların izlenmesi için parmak ucu ölçümleri veya sürekli glukoz takibi cihazları kullanılabilir. Bu iki yöntem birlikte değerlendirildiğinde diyabet yönetimi daha etkin hale gelir.
Hba1c testi, diyabetin tanısı ve takibinde güvenilir ve kolay uygulanabilen bir yöntemdir. %6,5 ve üzerindeki değerler diyabet tanısında kullanılırken, tedavi hedefi çoğunlukla %7’nin altında tutulur. Açlık gerektirmemesi, uzun dönem glisemiyi göstermesi ve standart laboratuvar yöntemleriyle ölçülmesi, hba1c’nin en önemli avantajları arasında yer alır.