Çin, İran’ın en büyük ticaret ortağı olarak yaklaşık %26 pay ile listenin zirvesinde yer alıyor. Çin ile ticaretin büyük kısmı enerji ürünleri, petrol ve ticari mallardan oluşuyor.
Birleşik Arap Emirlikleri, İran’ın bölgesel ticaret ve yeniden ihraç merkezi olarak ikinci sırada bulunuyor ve toplam ticaretin yaklaşık %22,6’sını sağlıyor.
TÜRKİYE ÜÇÜNCÜ SIRADA: BÖLGESEL BAĞLAR VE ARTIŞ
İran’ın ticaretindeki üçüncü büyük ortak Türkiye (%13,9) konumunda. İki ülke arasında sınır ticareti ve transit taşımacılık, ticaret hacminin yüksek seyretmesine yol açıyor. 2024 ve 2025 verileri Türkiye-İran ticaret hacminin yıllar içinde 5–6 milyar dolar civarında istikrarlı seyrettiğini gösteriyor.
Ayrıca İran’dan Türkiye’ye ihracatta önemli artışlar kaydedildiğine dair çağrışımlar da mevcut; resmi verilere göre iki ülke arasındaki ticaret hacmi artış eğiliminde.
IRAK VE AVRUPA BİRLİĞİ PAYLARI
İran’ın komşusu Irak, ticaret hacmi açısından dördüncü sırada yer alıyor ve toplam ticaretin yaklaşık %9,9’unu oluşturuyor (verilen deklerasyona göre). Irak başta petrol ürünleri ve sınır ticaretinden kaynaklanan derin ekonomik bağlara sahip.
Avrupa Birliği (AB) blokunun İran ile ticareti, geçmiş yılların verilerine göre dramatik düşüş yaşadı. 2024 itibarıyla AB–İran ticaret hacmi önceki yıllara göre düşük kalsa da toplamda hâlâ %5,4 civarında toplam ticarette yer alıyor.
TİCARET YAPISINDAKİ GENEL TRENDLER
Uzman değerlendirmelerine göre, İran’ın dış ticaret yapısı sınırlı sayıda partnerle yoğunlaşmış durumda. Çin ve BAE’nin konumu özellikle enerji ve yeniden ihraç merkezleri olarak kritik. Bu iki ülke yüzdesel olarak İran’ın dış ticaretinin neredeyse yarısını oluşturuyor.
Ayrıca AB ile ticaretin düşüklüğü, yaptırımlar ve uluslararası politik gerilimlerin etkilerini yansıtıyor.
BÖLGESEL VE KÜRESEL DİNAMİKLER
İran’ın dış ticaretinde bölgesel bağlar (Türkiye, Irak) ve küresel enerji talebinin şekillendirdiği büyük aktörler (Çin, BAE) ana rolü üstleniyor. Avrupa Birliği ile ticaret geçmişte daha yüksekti ancak son yıllarda düşüş eğilimi gösterdi. Çin ve BAE’nin toplam ticaretteki payı neredeyse yarıya yaklaşırken, diğer partnerler daha küçük ölçeklerde ticari etkileşimde bulunuyor.