İsrail'de 7 Ekim 2023'te başlayan savaş sürecinin ardından yapılan ilk genel seçimler, parlamentoda çoğunluğu sağlayan bir blok ortaya çıkarmadı. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun liderliğindeki iktidar bloku, oy sayımında rakiplerinin önüne geçmesine rağmen hükümet kurmak için gereken 61 milletvekilinin desteğine ulaşamadı. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet de aynı eşiği aşamadı. İsrail'in 120 sandalyeli parlamentosunda hükümet kurulabilmesi için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor. Bu nedenle seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından başlayacak koalisyon görüşmeleri, ülkenin siyasi geleceğini belirleyecek. İsrail'in Kanal 13 televizyonunun paylaştığı verilere göre, yerel saatle 14.30 itibarıyla çift zarf usulüyle kullanılan oylar hariç sayılan sandıklarda Netanyahu'nun iktidar bloku 53, Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku ise 48 sandalye seviyesinde kaldı. Açılan sandıkların toplam oyların yaklaşık yüzde 85'ine karşılık geldiği bildirildi. İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Arap partilerinin toplam 19 sandalye kazanmasının öngörülmesi ise seçim sonrası hesapları değiştirdi. Bu tablo, hükümet kurmak isteyen siyasi aktörlerin Arap partilerinin tutumunu da hesaba katmasını gerektiriyor.
NETANYAHU BLOKU ÖNDE, 61 SANDALYEYE ULAŞAMADI
Mevcut dağılımda Netanyahu'nun liderliğindeki Likud Partisi 26 sandalyeyle ilk sırada bulunuyor. Eisenkot'un Yashar Partisi'nin ise 21 milletvekili çıkarması bekleniyor. Muhalefet kanadında eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid'in Birlikte Listesi'nin 12, Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz Partisi'nin 7, Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi'nin ise 8 sandalye civarında kalacağı tahmin ediliyor. Netanyahu'nun iktidar ortakları arasında bulunan Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partilerinin yanı sıra Itamar Ben-Gvir liderliğindeki Yahudi Gücü Partisi'nin 7'şer, Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm Partisi'nin ise 6 sandalye elde etmesi öngörülüyor. Ancak bu dağılım, Netanyahu'nun mevcut sağ blokuyla tek başına hükümet kurması için yeterli görünmüyor. Muhalefet de kendi içindeki siyasi ayrılıklar ve Arap partileriyle işbirliği konusundaki farklı tutumlar nedeniyle çoğunluğu sağlamakta zorlanıyor. Yaklaşık 600 bin çift zarf oyunun sayımının tamamlanmasıyla sandalye dağılımında değişiklik yaşanabilir. İsrail basınında yer alan bilgilere göre, bu oyların sayımının ardından sonuçların netleşmesi bekleniyor. Resmi sonuçların ise inceleme ve itiraz süreçlerinin tamamlanmasıyla 4 Kasım'a kadar kesinleşmesi öngörülüyor.
ARAP PARTİLERİ MECLİSTE KİLİT KONUMA GELDİ
Seçimlerin dikkat çeken sonuçlarından biri, İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Arap partilerinin sandalye sayısındaki artış oldu. Mevcut tahminlere göre üç partinin oluşturduğu Ortak Liste 12, Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi ise 7 milletvekili çıkarıyor. Böylece Arap partilerinin toplam sandalye sayısının 19'a ulaşması bekleniyor. Bu tablo, Arap partilerini hükümet kurma görüşmelerinde etkili bir konuma taşıyor. Netanyahu karşıtı blokun çoğunluğa ulaşabilmesi için bu partilerin doğrudan koalisyona katılması veya dışarıdan destek vermesi seçenekler arasında bulunuyor. Ancak muhalefet cephesinde Arap partileriyle ortaklık konusunda görüş ayrılıkları var. Özellikle sağ çizgideki bazı muhalif siyasetçiler, Arap partileriyle aynı hükümette yer almayacaklarını seçim kampanyası boyunca dile getirdi. Raam lideri Mansur Abbas, 2021'de olduğu gibi koalisyona katılmaya açık olduğunu duyurdu. Hadash, Ta'al ve Balad partilerinden oluşan Ortak Liste ise aşırı sağcı hükümeti devirmek amacıyla dışarıdan destek verebileceklerini ifade etti. Buna rağmen Eisenkot ve müttefiklerinin seçim öncesinde açıkladıkları tutumu sürdürmeleri halinde bu formülün hayata geçirilmesi güçleşebilir. Arap partilerinin sandalye sayısı, hükümetin kurulmasında belirleyici bir unsur olmaya devam edecek.
BİRİNCİ SENARYO: İSRAİL YENİDEN SEÇİME GİDEBİLİR
Hükümet kurma görüşmelerinin sonuçsuz kalması halinde İsrail'in yeniden seçime gitmesi gündeme gelebilir. İktidar ve muhalefet bloklarının 61 sandalye eşiğini aşamaması, koalisyon pazarlıklarının uzaması ve partilerin taviz vermemesi bu ihtimali güçlendirebilir. İsrail, 2019-2022 döneminde yaşanan siyasi kilitlenme nedeniyle dört yılda beş kez sandık başına gitmişti. Partiler arasında kalıcı bir uzlaşma sağlanamaması, benzer bir siyasi tablonun yeniden ortaya çıkmasına yol açabilir. Seçimlerin ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parlamentoya giren siyasi partilerin temsilcileriyle görüşerek başbakan adaylarına ilişkin değerlendirmelerini alacak. Herzog, hükümeti kurabileceğini düşündüğü siyasetçiye görev verecek. Bu kişinin mutlaka seçimden birinci çıkan partinin lideri olması gerekmiyor. İsrail'deki hükümet kurma sürecinde görevlendirilen adaya 28 gün süre tanınıyor. Cumhurbaşkanı bu süreyi 14 gün uzatabiliyor. İlk girişimin başarısız olması halinde başka bir aday görevlendirilebiliyor. Sonraki girişimlerin de sonuçsuz kalması ve parlamentoda alternatif bir çoğunluk oluşturulamaması durumunda parlamentonun feshedilmesi ve yeni seçim sürecinin başlaması mümkün hale geliyor. Böyle bir senaryoda Netanyahu, yeni hükümet göreve başlayana kadar başbakanlık görevini sürdürebilir. Bu durum, seçimlerde çoğunluğu sağlayamayan mevcut iktidarın bir süre daha görevde kalması anlamına gelecek.
İKİNCİ SENARYO: EISENKOT ARAP PARTİLERİNİN DESTEĞİNİ ALABİLİR
Netanyahu'nun iktidardan uzaklaştırılmasını isteyen muhalefet cephesinin önündeki seçeneklerden biri, Arap partilerinin desteğiyle hükümet kurmak. Mevcut sandalye tahminleri, muhalefetin Arap partileriyle anlaşması halinde 61 milletvekiline ulaşabilecek bir çoğunluk oluşturabileceğine işaret ediyor. Ancak bu seçeneğin önündeki temel engel, muhalefet partilerinin Arap partileriyle işbirliğine ilişkin farklı tutumları. Netanyahu, seçim kampanyası boyunca muhalefetin Arap partileriyle koalisyon kuracağı iddiasını öne çıkardı. Likud Partisi'nin kampanyasında "ya sağ, ya Filistin" sloganı kullanıldı. Eisenkot ise Arap partileriyle birlikte hareket etmeyeceği ve hükümeti döneminde Filistin devletinin kurulmayacağı yönündeki açıklamalarıyla bu tartışmalara yanıt verdi. Eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman başta olmak üzere muhalefetteki bazı sağcı siyasetçiler de Filistinlileri temsil eden partilerle aynı hükümette yer almaya karşı olduklarını açıkladı. Raam lideri Mansur Abbas'ın koalisyona katılmaya açık olduğunu duyurması, bu senaryonun tamamen dışlanmasını engelliyor. Abbas'ın partisi, 2021'de Naftali Bennett ve Yair Lapid öncülüğündeki koalisyona katılmış ve İsrail siyasetinde önemli bir rol üstlenmişti. Ortak Liste'nin dışarıdan destek seçeneğini gündeme getirmesi de başka bir ihtimali ortaya çıkarıyor. Bu modelde Arap partileri kabinede yer almadan hükümetin kurulmasına ve bazı kritik parlamento oylamalarına destek verebilir. Ancak bu formülün uygulanabilmesi için Eisenkot'un müttefikleriyle anlaşması ve Arap partilerinin desteğini sağlayacak siyasi koşulların oluşturulması gerekiyor. Aksi halde muhalefetin sandalye sayısı, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmaya tek başına yetmeyebilir.
ÜÇÜNCÜ SENARYO: ULUSAL BİRLİK HÜKÜMETİ KURULABİLİR
Hükümet kurma sürecinde değerlendirilen bir diğer seçenek, iktidar ve muhalefet partilerinin geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümeti çatısı altında uzlaşması. Netanyahu'nun Temmuz 2026'da gündeme getirdiği bu formül, parlamentoda çoğunluğun sağlanamaması halinde yeniden tartışılabilecek seçenekler arasında bulunuyor. İsrail basınında, Cumhurbaşkanı Herzog'un da ülkenin yeniden seçim döngüsüne girmemesi için Netanyahu ve Eisenkot'un bir uzlaşmaya öncülük etmesi gerektiği görüşünde olduğu aktarıldı. Ancak iki lider de seçim öncesinde geniş tabanlı bir birlik hükümetini hedeflemediklerini savundu. Bu nedenle söz konusu ihtimal, siyasi tarafların seçim sonrasında pozisyonlarını değiştirip değiştirmeyeceğine bağlı. Olası bir birlik hükümetinde Netanyahu'nun mevcut aşırı sağcı ortaklarının geleceği de tartışma konusu olabilir. Itamar Ben-Gvir liderliğindeki Yahudi Gücü Partisi'nin hükümet dışında kalması ihtimali gündeme gelirken, Bezalel Smotrich'in liderliğindeki Dini Siyonizm Partisi'nin konumu belirsizliğini koruyor. Eisenkot'un böyle bir anlaşmaya yanaşması halinde başbakanlık görevinin nasıl paylaşılacağı, hükümetin hangi politikaları izleyeceği ve 7 Ekim 2023 saldırılarına ilişkin devlet soruşturmasının nasıl yürütüleceği gibi başlıklar müzakerelerde öne çıkabilir. Dönüşümlü başbakanlık modeli de olası formüller arasında değerlendirilebilir. Ancak geçmişte Netanyahu ile Benny Gantz arasında yapılan benzer anlaşmanın uzun ömürlü olmaması, böyle bir uzlaşmanın kalıcılığına ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
NETANYAHU GÖREVİ BIRAKACAK MI?
Seçimlerde iktidar blokunun çoğunluğu sağlayamaması, Netanyahu'nun başbakanlık görevini otomatik olarak bırakacağı anlamına gelmiyor. İsrail'de mevcut hükümet, yeni hükümet kurulana kadar görevini sürdürebiliyor. Bu nedenle koalisyon görüşmelerinin uzaması halinde Netanyahu, siyasi geleceği belirsizliğini korurken başbakanlık görevinde kalmaya devam edebilir. Yeni seçim kararı alınması durumunda da mevcut hükümet, yeni hükümet göreve başlayana kadar görevini sürdürecek. Dolayısıyla seçim sonuçları ile başbakanlık görevindeki değişim arasında hükümet kurma sürecine bağlı bir dönem bulunuyor. Netanyahu'nun siyasi geleceği, yalnızca Likud Partisi'nin seçim performansına değil, sağ blokun diğer partilerle anlaşma sağlayıp sağlayamayacağına da bağlı. Muhalefetin Arap partileriyle uzlaşması veya ulusal birlik hükümetinin kurulması ise iktidar dengelerini değiştirebilecek diğer seçenekler arasında yer alıyor.
GÖZLER KESİN SONUÇLARDA VE HERZOG'UN GÖREVLENDİRMESİNDE
İsrail'de hükümet kurma sürecinin sonucu yalnızca iç siyaseti değil, ülkenin bölgesel politikalarını da etkileyebilir. Gazze'de devam eden savaşın ardından kurulacak hükümetin Filistin politikasını nasıl şekillendireceği, Lübnan'a yönelik yaklaşımı ve İran'la ilişkileri önümüzdeki dönemin önemli başlıkları arasında bulunuyor. Netanyahu ve aşırı sağcı müttefikleri, güvenlik politikaları ve İran'a yönelik sert tutumlarıyla öne çıkarken muhalefetin hükümet kurması halinde bu politikaların hangi alanlarda değişeceği merak ediliyor. Ancak yeni hükümetin kurulması halinde dahi İsrail'in güvenlik ve dış politika başlıklarında nasıl bir yol izleyeceği, koalisyon ortakları arasında yapılacak anlaşmalara bağlı olacak.
İsrail'de çift zarf oylarının sayılması ve resmi sonuçların kesinleşmesiyle birlikte hükümet kurma süreci hız kazanacak. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un siyasi parti temsilcileriyle yapacağı görüşmeler, başbakanlık için kimin görevlendirileceğini belirleyecek. Mevcut tabloda Netanyahu'nun bloku önde olsa da 61 sandalye eşiğine ulaşılamaması, iktidarın geleceğini belirsiz hale getiriyor. Arap partilerinin desteğiyle muhalefetin hükümet kurması, geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümetinde uzlaşılması veya siyasi çıkmaz nedeniyle yeniden seçime gidilmesi, İsrail'in önündeki üç temel senaryo olarak öne çıkıyor.
