Dijitalleşmeyle birlikte miras hukukunda yeni bir dönem başladı. Artık yalnızca ev, araç, banka hesabı ya da taşınır mallar değil; kripto varlıklar, gelir getiren sosyal medya hesapları, dijital cüzdanlar ve bulut hesapları da mirasın konusu haline geliyor. Ancak bu yeni dönemde mirasçıların önündeki en büyük engel, hukuktan çok teknoloji oluyor.
Türkinform Muhabiri Sema Ersoy'un sorularını yanıtlayan Avukat M. Tarık Tekbaş, dijital mirasın hukuki boyutundan kripto paralara erişime, sosyal medya hesaplarının devrinden dijital mahremiyete kadar merak edilen tüm başlıklara ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
KRİPTO PARADA HUKUK VE TEKNOLOJİ AYNI ŞEYİ SÖYLEMİYOR
Avukat Tekbaş, dijitalleşmeyle birlikte miras hukukunun kapsamının büyük ölçüde değiştiğini belirterek, ekonomik değer taşıyan dijital varlıkların da terekeye dahil olduğunu söyledi. Tekbaş, konuya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Dijitalleşmeyle birlikte miras hukukunun konusu artık yalnızca ev, araç, banka hesabı veya taşınır mallarla sınırlı değildir. Kripto varlıklar, gelir getiren sosyal medya hesapları, dijital cüzdanlar, bulut hesapları ve benzeri dijital değerler de ekonomik bir karşılık taşıdığı ölçüde mirasın parçası olarak değerlendirilmektedir. Türk hukukunda mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle birlikte onun malvarlığına dahil hak ve alacaklarını bir bütün olarak kazanır. Bu nedenle ekonomik değer taşıyan dijital varlıkların da kural olarak terekeye dahil olduğu kabul edilmelidir."
MERKEZİ BORSADA BAŞKA, SOĞUK CÜZDANDA BAŞKA HUKUK
Kripto varlıkların bulunduğu platformun miras sürecinde belirleyici olduğuna dikkat çeken Tekbaş, merkezi borsa ile soğuk cüzdan arasında kritik fark bulunduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"Kripto para merkezi bir borsada tutuluyorsa, mirasçılar veraset ilamı ve gerekli belgelerle ilgili borsaya başvurarak hesabın tespitini ve intikalini talep edebilir. Buna karşılık varlıklar şifresi veya özel anahtarı bilinmeyen bir soğuk cüzdanda tutuluyorsa durum farklıdır. Hukuk mirasçının hak sahibi olduğunu kabul etse bile blok zincirin teknik yapısı nedeniyle özel anahtar olmadan bu varlığa fiilen erişim sağlanamayabilir. Yani hukuk 'bu varlık mirasçınındır' diyebilir; ancak kayıp özel anahtarı teknik olarak geri getiremez."
VEFAT HALİNDE KRİPTO PARALAR MİRAS BIRAKILIR MI?
Vefat eden kişiye ait dijital hesapların mirasçılara geçmesi halinde özel hayatın gizliliğinin de önemli bir hukuki tartışma oluşturduğunu belirten Tekbaş, her hesabın aynı kapsamda değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Tekbaş açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
"Dijital mirasta en hassas alanlardan biri de mahremiyettir. iCloud, WhatsApp, Instagram veya benzeri hesaplarda hem ekonomik değer taşıyan unsurlar hem de son derece kişisel yazışmalar, fotoğraflar ve özel bilgiler bulunabilir. Bu nedenle her dijital hesabın mirasçılara sınırsız şekilde açılması doğru değildir. Hukuk burada mirasçıların mülkiyet hakkı ile vefat eden kişinin hatırasına saygı ve özel hayatın gizliliği arasında bir denge kurmak zorundadır."
Bu dengenin hesabın kullanım amacına göre değiştiğini belirten Tekbaş, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bu ayrımda hesabın niteliği önem taşır. Sadece kişisel yazışma ve mahrem içerik barındıran hesaplarda erişim sınırlı değerlendirilebilir. Buna karşılık reklam geliri getiren, ticari faaliyet yürütülen veya marka değeri bulunan sosyal medya hesapları artık yalnızca kişisel alan olarak görülemez; aynı zamanda ekonomik bir dijital malvarlığı niteliği taşır. Bu tür hesaplar bakımından mirasçıların erişim ve devir talebi daha güçlü bir hukuki zemine sahiptir."
YOUTUBE VE TIKTOK HESAPLARI DA MİRAS KALIYOR
Gelir sağlayan sosyal medya hesaplarının da miras kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Tekbaş, bu hesapların yalnızca takipçi sayısından ibaret olmadığını söyleyerek şunları kaydetti:
"YouTube, TikTok, Instagram veya uygulama hesapları ciddi gelir getiriyorsa, bu hesapların takipçi kitlesi, reklam geliri, marka değeri ve sözleşmesel ilişkileri tereke kapsamında değerlendirilebilir. Mirasçılar bu hesapların tespitini, değerinin belirlenmesini ve mümkünse devrini talep edebilir. Uygulamada ilk adım çoğu zaman terekenin tespiti davası veya ilgili platformlara yapılacak resmi başvurular olmaktadır. Ancak mirasçılar bu süreçte birlikte hareket etmeli, hesabın kişisel içerikleri ile ticari değer taşıyan yönlerini ayırmaya özen göstermelidir."
DEVLET, DİJİTAL MİRASTAN DA VERGİ ALIYOR
Kripto varlıkların ve dijital hesapların vergi dışında olmadığını belirten Tekbaş, miras yoluyla geçen dijital servetlerde de vergi yükümlülüklerinin doğduğunu ifade etti.
Açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Vergilendirme bakımından da dijital varlıkların 'görünmez' olduğu söylenemez. Kripto varlıkların veya gelir getiren dijital hesapların miras yoluyla geçmesi halinde veraset ve intikal vergisi gündeme gelir. Sosyal medya içerik üreticiliğinden elde edilen gelirlerde ise mevcut vergi mevzuatı kapsamında gelir vergisi ve stopaj sistemi uygulanmaktadır. Mirasçılar hesabı devralıp gelir elde etmeye devam ederse, bu gelirlerin vergisel yükümlülükleri de ayrıca değerlendirilmelidir. Bu konu muhasebe alanına giren bir konu olduğu için ayrıca bu konuda uzman bir kişiye danışılmalıdır."
"ASIL MESELE MİRAS DEĞİL, ERİŞİM"
Tekbaş, dijital miras konusunda artık en kritik sorunun miras hakkının varlığı değil, bu hakka fiilen ulaşılıp ulaşılamaması olduğunu vurguladı. Tekbaş, konuya ilişkin son değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Sonuç olarak dijital miras alanında temel mesele artık 'bu varlık miras kalır mı?' sorusundan çok 'bu varlığa nasıl erişilir, mahremiyet nasıl korunur ve ekonomik değer nasıl vergilendirilir?' sorularıdır. Özellikle kripto varlık sahiplerinin özel anahtarlarını güvenli ve hukuken uygulanabilir bir miras planlamasıyla düzenlemesi, sosyal medya üzerinden gelir elde eden kişilerin de hesaplarının ticari yönünü kayıt altına alması büyük önem taşımaktadır. Aksi halde mirasçılar hukuken hak sahibi olsalar bile teknik erişim, platform kuralları veya mahremiyet sınırları nedeniyle bu hakları fiilen kullanmakta ciddi zorluk yaşayabilir."
