Finans dünyasında ve sanayi üretiminde anahtar bir kavram olan lot, aslında bir "küme", "parti" veya "grup" miktarını temsil eder. Borsa İstanbul bünyesinde yapılan işlemlerde bir lot, genellikle bir adet hisse senedine tekabül ederken, vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında bu miktarlar sözleşme tipine göre değişiklik gösterebilir. Yatırımcıların portföy yönetiminde hata yapmamaları ve emirlerini doğru iletmeleri için lot kavramını ve işleyişini eksiksiz anlamaları büyük önem taşır.
BORSADA LOT NE ANLAMA GELİR?
Borsada lot, yatırımcıların bir şirketin hissesinden kaç adet alacağını belirleyen temel işlem birimidir. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerine göre, pay piyasasında 1 lot, 1 TL nominal değerli payı ifade etmektedir. Yatırımcılar aracı kurumlar üzerinden emir iletirken "kaç lot" alacaklarını belirterek işlemlerini gerçekleştirirler. Bu sistem, piyasadaki likiditeyi korumak ve işlem birliğini sağlamak amacıyla dünya standartlarına uygun şekilde standardize edilmiştir.
LOT SAYISI NASIL HESAPLANIR?
Lot sayısını hesaplamak için yatırımcının ayırdığı bütçe ile hisse senedinin güncel piyasa fiyatı arasındaki oran kullanılır. Örneğin; 10.000 TL tutarında bir yatırım yapmak isteyen bir kişi, birim fiyatı 50 TL olan bir hisseden 200 lot satın alabilir. Bu hesaplama şu temel mantıkla yapılır:
- Toplam Yatırım Tutarı / Hisse Birim Fiyatı = Satın Alınabilecek Lot Sayısı
Halka arz dönemlerinde ise lot dağıtımı, toplam başvuru sayısına ve şirketin halka arz edeceği toplam pay miktarına göre değişkenlik gösterir. "Eşit dağıtım" yönteminde, toplam pay miktarı başvuran kişi sayısına bölünerek kişi başı düşen lot sayısı belirlenir.
ÜRETİM VE İLAÇ SEKTÖRÜNDE LOT NUMARASI NEDİR?
Finans dışındaki alanlarda, özellikle seri üretim ve ilaç sektöründe lot numarası, bir ürünün hangi parti veya grupta üretildiğini takip etmek için kullanılır. Kalite kontrol ve geri çağırma süreçlerinde hayati önem taşıyan bu numara sayesinde, hatalı bir ürünün üretim tarihi, hangi ham maddelerin kullanıldığı ve hangi makineden çıktığı kolayca tespit edilebilir. İlaç kutularının ve gıda ambalajlarının üzerinde yer alan bu numaralar, tüketicinin güvenliğini sağlamak amacıyla her üretim bandı için özel olarak atanır.
LOT ALTI İŞLEM YAPMAK MÜMKÜN MÜDÜR?
Normal şartlarda borsada 1 lotun altındaki miktarlar, yani küsuratlı paylar ana pazarda doğrudan işlem göremez. Ancak şirketlerin gerçekleştirdiği bedelsiz sermaye artırımı veya temettü ödemeleri sonucunda yatırımcıların hesaplarında 0,5 veya 0,7 gibi tam sayı olmayan lotlar oluşabilir. Bu tür "lot altı" payların satışı, aracı kurumlar vasıtasıyla özel bir piyasada veya kurumun kendi iç mekanizmasında belirlediği prosedürlerle gerçekleştirilmektedir. Yatırımcılar bu birimleri nakde çevirmek için çalıştıkları banka veya aracı kurumun müşteri hizmetleri ile iletişime geçmelidir.