Meyankökü, baklagiller ailesinden Glycyrrhiza glabra bitkisinin kurutulmuş köküdür. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), meyankökünü hazımsızlık ve mide yanması şikayetlerinde ve soğuk algınlığına bağlı öksürükte geleneksel bitkisel ürün olarak tanıdı. Kökteki glisirizin maddesi uzun süreli ya da yüksek miktarda tüketimde tansiyonu yükseltir ve kandaki potasyumu düşürür. Peki, meyankökü nedir, etkileri nelerdir, günde ne kadar tüketilir ve kimler kullanmamalı?
MEYANKÖKÜ NEDİR?
Meyankökü, Akdeniz havzası ve Batı Asya'da yetişen çok yıllık meyan bitkisinin toprak altındaki gövdesi ve köklerinden elde edilir. Halk arasında "meyan kökü" diye ayrı yazımı da yaygın.
Köke tatlı tadını veren madde glisirizindir. Glisirizin, sofra şekerinden 30 ila 50 kat daha tatlıdır. Meyankökü bu yüzden çay, şerbet, şekerleme ve bazı öksürük şuruplarında tatlandırıcı ve aroma verici olarak kullanılır. Güneydoğu ve Akdeniz illerinde sokakta satılan meyan şerbeti de aynı kökten hazırlanır.
MEYANKÖKÜNÜN ETKİLERİ NELERDİR?
Avrupa İlaç Ajansı'nın bitkisel ürünler komitesi (HMPC), meyankökü için iki geleneksel kullanım alanı tanımladı.
Hazımsızlık ve mide yanması gibi sindirim şikayetlerinin hafifletilmesi
Soğuk algınlığına bağlı öksürükte balgam söktürücü olarak kullanım
EMA'nın "geleneksel kullanım" tanımı, ürünün uzun süredir güvenle kullanıldığını gösterir ama etkinliğin klinik çalışmalarla kanıtlandığı anlamına gelmez. Meyankökünün kilo verme, cilt lekesi ya da hormon dengesi üzerindeki etkisine dair iddialar için EMA'nın tanıdığı bir kullanım yok.
MEYANKÖKÜ ÇAYI GÜNDE NE KADAR İÇİLİR?
EMA monografisi, meyankökü çayı için kullanım amacına göre iki ayrı ölçü belirledi.
Sindirim şikayeti için 1,5 ila 2 gram kıyılmış kök, 150 mililitre kaynar suda demlenir ve günde 2 ila 4 kez içilir. Günlük toplam kök miktarı en fazla 8 grama çıkar. Kullanım süresi 4 haftayı geçmemeli, şikayet 2 haftada geçmezse hekime başvurulmalı.
Öksürük için 1,5 gram kök aynı miktar suda demlenir ve günde 2 kez içilir. Günlük toplam 3 gram eder. Öksürük bir haftadan uzun sürerse hekime gidilmeli.
Karşılaştırıldığında sindirim için tanınan günlük en yüksek miktar, öksürük için belirlenenin yaklaşık 2,7 katı. EMA, meyankökünün başka meyan içeren ürünlerle aynı dönemde kullanılmamasını istedi. Sindirim için meyankökü çayı içen biri aynı gün meyan şerbeti ya da meyanlı şekerleme de tüketirse glisirizin alımı artar.
MEYANKÖKÜNÜN YAN ETKİLERİ NELERDİR?
Meyankökünün bilinen en önemli yan etkisi glisirizinden kaynaklanır. Glisirizin, vücudun tuz ve su dengesini düzenleyen hormon sistemini etkiler. Sonuçta vücut sodyum ve su tutar, potasyum kaybeder.
Uzun süreli ya da yüksek miktarda tüketimde şu belirtiler görülür.
Ellerde ve bacaklarda ödem
Kas güçsüzlüğü ve halsizlik
Kalp ritminde düzensizlik
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 40 yaş üstü kişilerin iki hafta boyunca günde yaklaşık 57 gram siyah meyan şekerlemesi yemesinin ritim bozukluğuna ve hastaneye yatışa yol açabileceği uyarısında bulundu. FDA'ya göre tüketim bırakıldığında potasyum düzeyi çoğu durumda kalıcı hasar bırakmadan normale döner.
Avrupa Birliği Gıda Bilim Komitesi, düzenli tüketimde glisirizik asit için günlük 100 miligramlık üst sınır önerdi.
MEYANKÖKÜNÜ KİMLER KULLANMAMALI?
EMA monografisine göre şu gruplar meyankökü kullanmamalı.
18 yaş altındaki çocuk ve gençler
Hamile ve emziren kadınlar
Yüksek tansiyon hastaları
Böbrek, karaciğer ya da kalp-damar hastalığı olanlar
Kan potasyumu düşük olanlar
Meyankökü bazı ilaçlarla da etkileşime girer. Tansiyon ilaçlarının etkisini azaltır. İdrar söktürücüler, kalp ilacı digoksin gibi kalp glikozitleri, kortizon içeren ilaçlar ve uyarıcı müshillerle birlikte kullanılması önerilmez. Düzenli ilaç kullanan kişilerin meyankökü çayı ya da şerbetine başlamadan önce hekimine danışması gerekir.
