Asya ile Avrupa arasındaki ticarette önemi artan Orta Koridor için 2040’a kadar 30,5 milyar dolarlık tamamlayıcı yatırım gerektiği hesaplandı. Dünya Bankası’nın değerlendirmesine göre bu tutarın yaklaşık 20 milyar doları özel sektör yatırımlarıyla karşılanabilir. Rakam, imzalanmış bir yatırım anlaşmasını değil, uygun projeler geliştirilmesi hâlinde değerlendirilebilecek finansman potansiyelini ifade ediyor.
Dünya Bankası’nın “Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru Boyunca Dünya Standartlarında Ticaret Lojistiği” başlıklı çalışmasına göre hedef, güzergâhı yalnızca yüklerin taşındığı bir transit hat olmaktan çıkarıp geçtiği ülkelerin ekonomilerine de katkı sağlayan bir koridora dönüştürmek. Bunun için demir yolları ve limanların yanı sıra karayollarına, lojistik merkezlerine, terminallere ve taşıma araçlarına da yatırım yapılması gerekiyor.
30,5 MİLYAR DOLARLIK İHTİYAÇ HESAPLANDI
Dünya Bankası’nın ortaya koyduğu 30,5 milyar dolarlık tutar, 2040’a kadar öncelikli görülen tamamlayıcı yatırımların toplamı. Bu projeler, mevcut ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi ve koridor boyunca ticaretin daha düzenli işlemesi için değerlendiriliyor. Raporun dikkat çektiği nokta, yük taşımacılığındaki büyümenin tek başına ekonomik koridor oluşturmayacağı.
Bir yükün çıkış noktasından varış noktasına ulaşması için farklı ülkelerdeki demir yolları, karayolları, limanlar ve terminallerin birlikte çalışması gerekiyor. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki kapasite sorunu, diğer ülkelerde yapılan yatırımların etkisini de sınırlayabiliyor. Bu nedenle ihtiyaç, tek bir büyük projeden çok güzergâh boyunca birbirini tamamlayan işlerden oluşuyor.
ÖZEL SEKTÖR İÇİN EN BÜYÜK PAY KARAYOLLARINDA
Değerlendirmeye göre yatırım ihtiyacının yaklaşık yüzde 66’sı, yani 20,03 milyar doları, özel sermaye için potansiyel taşıyor. Bu potansiyel içindeki en büyük pay yüzde 53 ile ücretli karayollarına ayrılıyor. Lojistik ekipman ve taşıma araçları yüzde 26, terminaller ile lojistik merkezleri gibi tesisler yüzde 19, demir yolu hatları ise yaklaşık yüzde 1 paya sahip.
Bu dağılım, özel yatırımcıların yalnızca ray ve liman inşasına yönelmesinin beklenmediğini gösteriyor. Yükün depolanması, aktarılması ve taşınması için kullanılan tesisler ile ekipmanlar da finansman ihtiyacının önemli bölümünü oluşturuyor. Açıklanan oranlar, yatırımın kesinleştiği alanları değil, özel sektör katılımının mümkün görüldüğü alanları gösteriyor.
EN YÜKSEK İHTİYAÇ ÖZBEKİSTAN’DA
Ülkeler bazında en büyük tamamlayıcı yatırım ihtiyacı 11,5 milyar dolarla Özbekistan’da hesaplandı. Özbekistan’ı 7,53 milyar dolarla Kazakistan ve 3,78 milyar dolarla Türkiye izliyor. Bu rakamlar ülkelerin yatırım taahhüdü değil, Dünya Bankası’nın 2040’a kadar belirlediği ihtiyaç tutarları.
Orta Koridor denildiğinde çoğunlukla Çin’den Avrupa’ya uzanan transit yükler akla geliyor. Ancak değerlendirme, güzergâh çevresindeki ülkelerin kendi ticaret ve üretim bağlantılarını geliştirmesine de odaklanıyor. Özbekistan için hesaplanan yüksek tutar, koridorun yalnızca ana geçiş hattından ibaret görülmediğini ortaya koyuyor.
TÜRKİYE DE GÜZERGÂHIN KRİTİK HALKALARINDAN
Orta Koridor, Orta Asya’dan Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan ve Gürcistan’a, oradan da Türkiye ve Avrupa’ya uzanıyor. Bu yolculukta yüklerin farklı taşıma araçları arasında aktarılması gerekiyor. Türkiye’nin demir yolu bağlantıları ve Avrupa’ya geçiş kapasitesi, güzergâhın bütününde bu yüzden önem taşıyor.
Dünya Bankası, Türkiye’de İstanbul Boğazı üzerinden demir yolu bağlantısını güçlendirmeyi amaçlayan proje için Mart 2026’da 2 milyar dolarlık krediyi onaylamıştı. Banka, Kazakistan’ın Orta Koridor üzerindeki demir yolu projesi için de özel finansmanı harekete geçirmeyi amaçlayan garanti desteği açıklamıştı. Bunlar yürütülen ayrı projeler; yeni duyurulan 20 milyar dolarlık tutar ise koridor genelindeki ileriye dönük potansiyel.
YATIRIMIN GERÇEKLEŞMESİ PROJELERE BAĞLI
Özel sektör için hesaplanan büyük tutarın yatırıma dönüşmesi, projelerin hazırlanmasına ve finansman koşullarının oluşmasına bağlı olacak. Karayolu, terminal veya lojistik merkezi için potansiyel belirlenmesi, yatırımcının o projeye şimdiden kaynak ayırdığı anlamına gelmiyor.
Dünya Bankası’nın değerlendirmesi, Orta Koridor’un büyümesi için gereken işlerin ölçeğini gösteriyor. 20 milyar dolar, bugün koridora aktarılmış para değil; 2040’a uzanan süreçte özel sektörün üstlenebileceği hesaplanan pay. Koridorun ekonomik etkisi ise bu potansiyelin hangi somut projelerle hayata geçirileceğine bağlı olacak.
