Peribacaları neden çöküyor sorusu, Nevşehir'in Göreme beldesinde meydana gelen ve iki kişinin yaşamını yitirdiği çöküşün ardından yeniden gündeme geldi. Volkanik faaliyetler ve milyonlarca yıllık aşınma süreçleriyle şekillenen bu doğal yapılar, zaman içinde yağış, sıcaklık değişimleri, donma-çözülme ve kayaçlardaki çatlaklar nedeniyle aşınabiliyor.
Göreme Açık Hava Müzesi girişinde 29 Ekim 2026'da meydana gelen olayda bir peribacası çöktü. Çöküşte iki kişi hayatını kaybetti. Olayın ardından uzmanlar, bölgedeki kaya oluşumlarının dayanıklılığı ve riskli yapıların önceden tespit edilmesi gerektiğine dikkat çekti.
PERİBACALARI NASIL OLUŞUYOR?
Kapadokya'daki peribacalarının oluşumu, milyonlarca yıl önce bölgede yaşanan volkanik faaliyetlere dayanıyor. Erciyes, Hasan Dağı ve Göllüdağ çevresindeki volkanik etkinlikler sonucunda ortaya çıkan tüf ve diğer kayaçlar, zaman içinde rüzgâr ve suyun aşındırıcı etkisiyle farklı şekiller aldı.
Daha kolay aşınan yumuşak kayaçların üzerinde bulunan görece sert tabakalar, alt bölümlerin daha yavaş aşınmasını sağlayarak peribacalarının karakteristik görünümünü oluşturdu. Bu süreçte yağmur, sel suları, rüzgâr ve sıcaklık değişimleri etkili oldu.
YAĞMUR VE DONMA-ÇÖZÜLME ÇÖKME RİSKİNİ ARTIRABİLİYOR
Peribacalarının yapısını oluşturan tüf kayaçlar, çevresel koşullardan etkilenebiliyor. Yağmur sularının kayaçların çatlaklarına sızması, donma ve çözülme döngüleriyle birlikte zaman içinde bu çatlakların genişlemesine neden olabiliyor.
Özellikle çatlaklı ve aşınmış bölümlerde kaya parçalarının dayanıklılığı azalabiliyor. Suyun kayaçların gözeneklerine nüfuz etmesi, malzemenin fiziksel özelliklerini değiştirerek bazı koşullarda deformasyon riskini artırabiliyor.
Ancak her peribacasının aynı riskleri taşıdığı söylenemez. Bir yapının güvenliği; kayaç özellikleri, çatlakların durumu, çevresel koşullar ve insan müdahaleleri gibi farklı etkenlerin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenebiliyor. 
İNSAN ELİYLE AÇILAN OYUKLAR RİSK OLUŞTURABİLİR Mİ?
Kapadokya'da tarih boyunca kaya oluşumlarının içine evler, kiliseler, depolar ve farklı yaşam alanları açıldı. Bu yapılar bölgenin kültürel mirasının önemli bir parçasını oluştururken, kaya kütlesine yapılan müdahaleler bazı alanlarda doğal dayanıklılığı etkileyebiliyor.
Yer Bilimleri Uzmanı Serkan İçelli, Göreme'deki çöküşün ardından yaptığı değerlendirmede, kaya oluşumlarının zaman içinde aşındığını ve insan eliyle açılan bölümlerin de bu süreçte dikkate alınması gerektiğini belirtti. İçelli, riskli yapıların tespit edilerek doğaya uygun yöntemlerle güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
KAPADOKYA'DAKİ PERİBACALARI NASIL KORUNABİLİR?
Uzmanların dikkat çektiği başlıkların başında riskli kaya oluşumlarının düzenli olarak incelenmesi geliyor. Çatlakların, aşınmaların ve olası kaya hareketlerinin takip edilmesi, tehlikelerin önceden belirlenmesine yardımcı olabilir.
Kapadokya Alan Başkanlığı da Şubat 2026'da Göreme'de bir peribacasında yürütülen güçlendirme ve restorasyon çalışmalarını duyurmuştu. Kurum, iklim değişikliğinin kaya oluşumlarında meydana getirdiği deformasyonların takip edildiğini ve müdahale yöntemlerinin mevcut durum analizlerine göre belirlendiğini açıklamıştı.
Bölgedeki doğal ve kültürel mirasın korunması için yapılacak çalışmaların jeoloji, jeoteknik, restorasyon ve koruma uzmanlarının ortak değerlendirmeleriyle yürütülmesi önem taşıyor. Göreme'deki son olayın ardından riskli alanların tespiti ve ziyaretçi güvenliğine yönelik önlemler de yeniden tartışmaya açıldı.
