Rusya-Ukrayna savaşı enerji sektöründe yeni dengeleri beraberinde getirirken, Moskova’nın petrolünü işlemek için izlediği yeni rota dikkat çekti. Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıları nedeniyle enerji altyapısı üzerindeki baskı artarken, Rus ham petrolünün bir bölümünün Kazakistan’da işlenmesi konusunda iki ülke arasında anlaşmaya varıldı. Anlaşmanın merkezinde Batı Kazakistan’da bulunan Kondensat Petrol Rafinerisi yer alıyor. Rusya’dan temin edilecek ham petrolün demir yoluyla rafineriye taşınması ve burada işlenmesinin ardından elde edilen ürünlerin bir bölümünün yeniden Rusya’ya gönderilmesi öngörülüyor.
MOSKOVA’DAN KAZAKİSTAN HAMLESİ
Kazakistan Enerji Bakanı Yerlan Akkenjenov, başkent Astana’da yaptığı açıklamada, Rus petrolünün Kondensat tesisinde işlenmesine yönelik iki ülke arasında şartlar konusunda mutabakata varıldığını duyurdu. Akkenjenov, anlaşmanın Kazakistan açısından uygun koşullar içerdiğini belirterek, Rusya’dan gelecek ham petrolün tesiste işlenmesinin planlandığını açıkladı. Böylece Rusya, kendi topraklarındaki petrol işleme kapasitesinin savaş nedeniyle baskı altında kaldığı bir dönemde, komşu Kazakistan’daki bir rafineriyi alternatif olarak kullanabilecek.
PETROL ÜRÜNLERİNİN YÜZDE 30’U KAZAKİSTAN’DA KALACAK
Anlaşmanın dikkat çeken ayrıntılarından biri ise rafineride üretilecek petrol ürünlerinin nasıl paylaşılacağı oldu. Rus ham petrolünün işlenmesi sonucunda ortaya çıkacak ürünlerin yaklaşık yüzde 30’unun Kazakistan iç piyasasında tutulması planlanıyor. Geri kalan petrol ürünlerinin ise Rusya’ya gönderileceği belirtildi. Bu düzenlemeyle Kazakistan bir yandan kendi iç piyasasının petrol ürünleri ihtiyacına katkı sağlarken, diğer yandan rafinerinin kapasitesini daha etkin kullanabilecek.
RUS PETROLÜ DEMİR YOLUYLA TAŞINACAK
Rus petrolünün Kazakistan’daki tesise ulaştırılmasında demir yolu kritik rol üstlenecek. Kondensat Petrol Rafinerisi’nin doğrudan petrol boru hatlarına bağlı olmaması nedeniyle ham petrolün tesise demir yoluyla taşınması planlanıyor. Akkenjenov da rafinerinin Rusya’ya coğrafi olarak yakın konumuna dikkat çekerek, sevkiyatın büyük ölçüde demir yolu kapasitesine bağlı olacağını ifade etti. Bu nedenle anlaşmanın yalnızca petrol ticareti açısından değil, bölgedeki demir yolu ve enerji lojistiği açısından da yeni bir hareketlilik yaratması bekleniyor.
SEVKİYAT NE ZAMAN BAŞLAYACAK?
Rus petrolünün Batı Kazakistan’daki rafineriye sevkiyatının yakın zamanda başlaması bekleniyor. Öte yandan tesisin üretim kapasitesinin artırılması ve yeniden yapılandırılması için çalışmalar da devam ediyor. Rus petrolünün devreye girmesiyle birlikte rafinerinin ham madde kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve mevcut kapasitenin daha verimli kullanılması hedefleniyor. Kazakistan Enerji Bakanlığı, daha önce yaptığı açıklamalarda Rusya’daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıların Kondensat tesisine yönelik ham petrol tedarikini etkilemediğini bildirmişti.
UKRAYNA’NIN RUS ENERJİ ALTYAPISINA SALDIRILARI DENKLEMİ DEĞİŞTİRDİ
Anlaşmanın zamanlaması ise dikkat çekiyor. Ukrayna savaş boyunca Rusya’nın enerji altyapısını hedef alan saldırılar düzenlerken, özellikle petrol rafinerileri ve enerji tesisleri Moskova açısından önemli bir güvenlik sorunu haline geldi. Rafinerilerin zarar görmesi, Rusya’nın yalnızca petrol üretimini değil, ham petrolü işleyerek benzin, motorin ve diğer petrol ürünlerine dönüştürme kapasitesini de etkileyebiliyor. Kazakistan’da kurulacak yeni iş birliği bu açıdan Rusya için alternatif bir işleme kapasitesi oluşturma fırsatı sunuyor.
KAZAKİSTAN’IN HEDEFİ DAHA BÜYÜK
Anlaşma yalnızca Rusya’nın ihtiyaçları açısından önem taşımıyor. Kazakistan da uzun süredir petrol işleme kapasitesini artırmaya hazırlanıyor. Kazakistan yönetimi, ülkede işlenen petrol miktarını ve işlenmiş petrol ürünlerinin ihracatını artırmayı hedefliyor. Orta vadede ülkenin yıllık petrol işleme kapasitesinin 40 milyon tona çıkarılması planlanıyor. Bu rakam, mevcut kapasitenin iki katından fazla artırılması anlamına geliyor. Amaç ise yalnızca daha fazla ham petrol işlemek değil. Kazakistan, ürettiği ham petrolün daha büyük bölümünü ülke içinde işleyerek katma değerli petrol ürünleri üretmek ve bunların ihracatını artırmak istiyor.
PETROLDE 5’E 1 DENGESİ DEĞİŞECEK
Kazakistan’da petrol üretimi ile petrol işleme kapasitesi arasında şu anda yaklaşık 5’e 1 oranında bir fark bulunuyor. Yeni yatırımlarla bu oranın orta vadede 2’ye 1 ile 3’e 1 seviyesine çekilmesi hedefleniyor. Bu da Kazakistan’ın yalnızca ham petrol ihraç eden bir ülke olmaktan çıkarak, petrolü daha fazla ülke içinde işleyen ve işlenmiş ürünlerden daha yüksek gelir elde eden bir yapıya yönelmek istediğini gösteriyor.
RUSYA İÇİN ALTERNATİF, KAZAKİSTAN İÇİN FIRSAT
Moskova ile Astana arasındaki yeni petrol anlaşması, savaşın enerji piyasalarında oluşturduğu dönüşümün dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Rusya, kendi rafinerilerinin karşı karşıya kaldığı güvenlik riskleri nedeniyle petrolünü işlemek için alternatif kanallar ararken, Kazakistan mevcut rafineri altyapısını daha etkin kullanarak hem iç piyasasını desteklemeyi hem de petrol işleme kapasitesini büyütmeyi amaçlıyor.
Böylece Ukrayna savaşı nedeniyle ortaya çıkan enerji arzı ve rafineri güvenliği sorunu, Rus petrolünün Kazakistan üzerinden yeni bir işleme rotasına taşınmasının önünü açmış oldu.
