16 Ocak 1979, Orta Doğu tarihinin en kritik eşiklerinden biri olarak kayda geçti. Uzun süredir süren protestolar, grevler ve siyasi kriz ortamı içinde İran Şahı Muhammed Rıza Şah Pehlevi, ülkeyi terk etti. Resmî açıklamalarda ayrılış “geçici” olarak sunulsa da, bu adım monarşinin fiilen sona erdiğinin işaretiydi. Şah’ın gidişiyle birlikte yönetimde oluşan boşluk, devrimin son aşamasına girildiğini gösterdi.
ŞAH’IN ÜLKEYİ TERK ETMESİ
Şah’ın ayrılışının ardından geçiş sürecini yönetmek üzere Başbakan Şapur Bahtiyar öne çıktı. Ancak sokaktaki kitle hareketi ve devrimin sembol ismi olan Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin etkisi, bu ara dönemin kısa sürede aşılmasına neden oldu. Ülkede gözler, yıllardır sürgünde bulunan Humeyni’nin İran’a ne zaman döneceğine çevrildi.
16 Ocak günü Şah ve ailesinin İran’dan ayrılması, başta Tahran olmak üzere birçok kentte sevinç gösterileriyle karşılandı. Aylarca süren protestoların ardından gelen bu gelişme, muhalif gruplar tarafından “devrimin zaferi” olarak yorumlandı. Şah’ın gidişi, monarşinin siyasi ve askerî dayanaklarının zayıfladığını da açık biçimde ortaya koydu.
HUMEYNİ’NİN TARİHİ DÖNÜŞÜ
1 Şubat 1979’da Humeyni, Paris’ten kalkan uçakla Tahran’a döndü. Mehrabad Havalimanı’nda karşılanan Humeyni, milyonlarca kişinin katıldığı kalabalıklar eşliğinde kentte ilerledi. Bu dönüş, yalnızca bir liderin ülkesine gelişi değil, İran’daki güç dengesinin tamamen değiştiğinin ilanıydı. Humeyni aynı gün yaptığı konuşmalarda mevcut hükümeti tanımadığını açıkladı.
MONARŞİNİN SONU VE YENİ DÖNEM
Humeyni’nin dönüşünü izleyen günlerde geçici hükümet ilan edildi. 11 Şubat 1979’da ise İran ordusunun tarafsızlığını duyurmasıyla birlikte Şah rejimi resmen çöktü. Böylece İran’da yaklaşık yarım asırlık monarşi sona erdi ve İslam Cumhuriyeti’ne giden yol açıldı.
Bugün, 16 Ocak ve 1 Şubat 1979 tarihleri, İran Devrimi’nin dönüm noktaları olarak tarihteki yerini koruyor. Bu iki tarih, yalnızca İran’ın değil, bölgenin ve küresel siyasetin seyrini değiştiren gelişmelerin başlangıcı olarak kabul ediliyor.