Dünya haritası yeniden mi çizilecek sorusu, Birleşmiş Milletler'in harita kararının duyulmasıyla arama motorlarında hızla yükseldi. Türkiye haritada küçülecek mi ve Türkiye'nin yüzölçümü değişiyor mu soruları da aynı anda aranmaya başlandı. Karar, ülkelerin sınırlarını değil çizim yöntemini ilgilendiriyor. Peki, BM tam olarak neye karar verdi ve Türkiye haritada nasıl görünecek?
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda 4 Eylül 2026'da oylanan "Correct the Map" başlıklı karar, Afrika ülkeleri adına Togo tarafından sunuldu. Karar 164 ülkenin oyuyla kabul edildi. Amerika Birleşik Devletleri tek ret oyunu kullandı. Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna çekimser kaldı.
TÜRKİYE'NİN SINIRLARI KÜÇÜLECEK Mİ?
Türkiye'nin sınırları değişmiyor. Karar, ülkelerin toprakları, egemenlik alanları, kara sınırları ve deniz yetki alanları üzerinde hiçbir hukuki etki doğurmuyor. Genel Kurul kararları bir antlaşma niteliği taşımıyor ve üye devletlere yükümlülük getirmiyor. Yani metin, uluslararası tanınmış sınırlara dokunmuyor.
Türkiye'nin yüzölçümü de değişmiyor. Resmi kayıtlara göre Türkiye'nin yüzölçümü 783 bin 562 kilometrekare ve bu rakam haritanın çizim yöntemine bağlı değil.
TÜRKİYE HARİTADA NEDEN DAHA KÜÇÜK GÖRÜNECEK?
Değişen tek şey Türkiye'nin kâğıt üzerindeki görüntüsü. Mercator projeksiyonunda bir ülkenin çizilen alanı, ekvatordan uzaklaştıkça büyüyor. Büyüme oranı enlemin kosinüsünün karesiyle ters orantılı olarak artıyor.
Türkiye yaklaşık 39 derece kuzey enleminde yer alıyor. Bu enlemde Mercator haritası ülkeleri gerçek alanının yaklaşık 1,66 katı büyüklükte gösteriyor. Eşit alanlı bir haritaya geçildiğinde Türkiye'nin haritadaki görüntüsü, alışılmış Mercator görüntüsüne göre yaklaşık yüzde 40 küçülüyor.
Somut bir örnekle bakmak mümkün. Türkiye'nin yüzölçümü 783 bin 562 kilometrekare, Kenya'nın yüzölçümü ise 580 bin 367 kilometrekare. Gerçekte Türkiye, Kenya'dan yalnızca 1,35 kat büyük. Ancak Kenya ekvator üzerinde bulunduğu için Mercator haritasında büyütülmüyor. Sonuçta Mercator haritasına bakan biri Türkiye'yi Kenya'nın yaklaşık 2,2 katı büyüklükte görüyor. Eşit alanlı haritada bu oran gerçek değerine, yani 1,35'e iniyor.
Aynı durum Somali için de geçerli. Türkiye gerçekte Somali'den 1,23 kat büyük, Mercator haritasında ise iki katı büyüklükte görünüyor.
MERCATOR HARİTASININ SORUNU NE?
Mercator projeksiyonu 1569 yılında Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından çizildi. Amaç denizcilikti. Yöntem, pusula rotalarını düz çizgi olarak göstermeyi başarıyor ve bu yüzden yüzyıllarca gemiciler tarafından kullanıldı. Ancak aynı yöntem, kutuplara yaklaştıkça alanları aşırı büyütüyor.
En bilinen örnek Grönland. Mercator haritasında Grönland ile Afrika neredeyse aynı büyüklükte görünüyor. Gerçekte Afrika, Grönland'dan yaklaşık 14 kat büyük. Grönland'ın bulunduğu enlemde Mercator'un büyütme katsayısı 10'u aşıyor. Avrupa, Kanada ve Rusya da aynı nedenle olduğundan büyük görünüyor.
Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, oylamanın ardından "Adil bir harita coğrafyayı değiştirmez, dünyayı görme biçimimizi değiştirir" ifadesini kullandı.
EQUAL EARTH PROJEKSİYONU NEDİR?
Kararda önerilen Equal Earth projeksiyonu, 2018 yılında Tom Patterson, Bojan Savric ve Bernhard Jenny tarafından geliştirildi. Yöntem, kıtaların biçimini tanınabilir halde korurken alanları gerçek oranlarıyla gösteriyor. Fransa, resmi kurumlarında eşit alanlı Eckert IV projeksiyonuna geçeceğini duyurdu.
Kararın uygulanması gönüllülük esasına dayanıyor. Hiçbir devlet belirli bir harita projeksiyonunu kullanmak zorunda değil. Buna karşılık kararın okul kitaplarını, yayıncıları ve uluslararası kuruluşların görsel materyallerini zamanla etkilemesi bekleniyor.
Ülkelerin yüzölçümüne göre sıralaması ise değişmiyor. Türkiye, hangi projeksiyon kullanılırsa kullanılsın dünya ülkeleri arasındaki yüzölçümü sıralamasında aynı yerde kalıyor.
