Türkiye'de işverenin her yıl çalışanına belirli bir oranda zam yapmasını zorunlu kılan genel bir kanun bulunmuyor. İş Kanunu'nda maaş artışının hangi oranda ve hangi dönemlerde yapılacağına ilişkin doğrudan bir düzenleme yer almaz. Bu nedenle ücret artışları çoğu zaman iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmeleri, şirket politikaları veya işverenin takdirine göre belirleniyor. Ancak bu durum, işverenin hiçbir koşulda ücret artışı yapmayabileceği anlamına gelmiyor.
ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA ÜCRET ÖDENEMEZ
Bir çalışanın maaşı, yürürlükteki asgari ücretin altında olamaz. Asgari ücretle çalışan bir işçinin maaşı, asgari ücret arttığında otomatik olarak güncellenmek zorundadır. İşverenin bunun altında ödeme yapması hukuka aykırı kabul edilir.
HAK İHLALİNE DÖNÜŞEBİLİR Mİ?
İş hukukuna göre tek başına maaşa zam yapılmaması her zaman doğrudan bir hak ihlali olarak değerlendirilmez. Ancak ücretin yıllarca aynı seviyede bırakılması, enflasyon nedeniyle alım gücünün ciddi şekilde azalması ve bunun çalışma koşullarını ağırlaştırması halinde farklı hukuki değerlendirmeler gündeme gelebilir. Özellikle işverenin aynı işi yapan çalışanlar arasında objektif bir neden olmadan ücret artışında ayrım yapması, eşit davranma borcunun ihlali olarak değerlendirilebilir. Avukat Ceren Kalay Eken, Türkinform’a özel yaptığı açıklamada, “İş akdinde zam alınacak tarihler belirlenmiş değilse, ülkemiz gibi ekonomik koşulların sürekli değiştiği ülkelerde makul sürede makul artışlar talebi yerinde olup uzun süre maaş artışı yapılmaması elbette bir hak ihlalidir” değerlendirmesinde bulundu.
AYNI İŞYERİNDE EŞİTSİZLİK DAVA KONUSU OLABİLİR
İş hukukunda işveren, aynı durumda bulunan çalışanlara karşı eşit davranmakla yükümlüdür. Eğer benzer pozisyonda çalışan diğer personele düzenli zam yapılırken belirli bir çalışanın haklı bir gerekçe olmaksızın zam dışında bırakılması ayrımcılık iddialarını gündeme getirebilir. Böyle bir durumda çalışan, hukuki yollara başvurma hakkına sahip olabilir.
İŞÇİ HANGİ HAKLARINI ARAYABİLİR?
Uzmanlara göre maaş artışı konusunda yaşanan uyuşmazlıklarda çalışanlar; İş sözleşmelerini incelemeli, toplu iş sözleşmesi hükümlerini kontrol etmeli, işverenle yazılı görüşme yapmalı, sonuç alınamaması halinde arabuluculuk ve yargı yoluna başvurmayı değerlendirmelidir. Her olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiği de özellikle vurgulanıyor.
ENFLASYON KARŞISINDA ALIM GÜCÜ ERİYOR
Son yıllarda yüksek enflasyon nedeniyle maaşlara zam yapılmaması, çalışanların satın alma gücünde ciddi kayıplara yol açıyor. Uzmanlar, ücret politikalarının yalnızca yasal zorunluluklar üzerinden değil, çalışma barışı, çalışan motivasyonu ve iş verimliliği açısından da değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
UZMANLAR NE DİYOR?
İş hukuku uzmanları, ücret artışlarının yalnızca ekonomik bir tercih değil, aynı zamanda iş yerindeki güven ilişkisini doğrudan etkileyen unsurlardan biri olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle uzun yıllar aynı ücretle çalışan işçilerin, hak kaybı yaşadıklarını düşündüklerinde hukuki destek almalarının önem taşıdığı belirtiliyor.
Maaşa zam yapılıp yapılmaması, iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, işyeri uygulamaları ve somut olayın özelliklerine göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle her uyuşmazlık kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
