İnsan vücudunun anatomisinin büyük ölçüde çözüldüğü düşünülse de bilim insanları, beynin bağışıklık sistemiyle ilişkisine dair dikkat çekici bir keşfe imza attı. Washington Üniversitesi Tıp Fakültesinden araştırmacılar, kafatası kemik iliğinde lenf düğümlerine benzer şekilde çalışan ve beynin çevresinde yerel bir bağışıklık merkezi görevi üstlenen yapılar tespit etti.
Araştırmada söz konusu yapıların varlığı ve işlevi farelerde gösterilirken, insan kafatası kemik iliğinde de benzer bağışıklık hücrelerine rastlandı. Bu nedenle bazı haberlerde yapı “yeni bir organ” olarak tanımlansa da, mevcut bilimsel bulgular insanlarda yeni bir organın kesin olarak keşfedildiği anlamına gelmiyor. Araştırmacılar şimdilik bu bölgeleri lenf düğümü benzeri bağışıklık merkezleri olarak değerlendiriyor.
KAFATASININ İÇİNDE ÖZEL BİR SAVUNMA HATTI
Uzun yıllar boyunca beynin bağışıklık sistemiyle ilişkisinin vücudun diğer organlarından farklı olduğu ve kan-beyin bariyeri nedeniyle büyük ölçüde izole kaldığı düşünülüyordu. Son yıllarda yapılan çalışmalar ise kafatası kemik iliği, beyin zarları ve merkezi sinir sistemi arasında doğrudan iletişim yolları bulunduğunu ortaya koydu.
Yeni araştırmada bilim insanları, kafatası kemik iliğindeki belirli bölgelerin bağışıklık hücrelerini barındırdığını ve beynin yakınında adeta yerel bir “savunma üssü” gibi çalışabildiğini gösterdi. Bu sayede vücudun uzak bölgelerindeki bağışıklık merkezlerinden hücre beklemek yerine beynin hemen yakınında daha hızlı bir yanıt oluşturulabildiği düşünülüyor.
BEYİN TÜMÖRLÜ FARELERDE TEST EDİLDİ
Araştırmacılar keşfin işlevini anlamak için glioma adı verilen beyin tümörlerinin bulunduğu fareler üzerinde deneyler gerçekleştirdi. Kafatasındaki bağışıklık merkezleri harekete geçirildiğinde tümöre karşı verilen bağışıklık yanıtının güçlendiği görüldü.
Deneylerde kafa derisinin altına uygulanan özel bir jel aracılığıyla bu bölgedeki bağışıklık sistemi uyarıldı. Araştırmacılar, tedavi uygulanan farelerde tümörlerin daha etkili biçimde baskılandığını ve hayatta kalma süresinin arttığını bildirdi. Buna karşılık söz konusu bağışıklık merkezlerinin işlevinin bozulduğu deneylerde hastalığın daha ağır seyrettiği gözlendi.
İNSANLARDA DA BENZER HÜCRELER BULUNDU
Çalışmanın en dikkat çekici noktalarından biri, insan kafatası kemik iliğine ilişkin bulgular oldu. Araştırmacılar insan örneklerinde de farelerde tanımlanan yapılarla bağlantılı olabilecek benzer bağışıklık hücrelerine rastladı.
Daha önceki araştırmalar da insan kafatası kemik iliğinin bağışıklık açısından aktif olduğunu ve beynin çevresindeki dokularla yakın ilişki içinde bulunduğunu göstermişti. Ayrıca kafatası kemik iliği ile beyin zarları arasında hücrelerin ve sinyallerin hareket etmesine imkan sağlayan özel kanalların bulunduğu biliniyor.
Ancak farelerde ortaya konan bağışıklık merkezlerinin insanlarda tamamen aynı yapıya ve işleve sahip olduğunun doğrulanması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunuyor.
BEYİN KANSERİ TEDAVİSİNDE YENİ KAPI AÇABİLİR
Keşfin en önemli potansiyel kullanım alanlarından biri beyin tümörlerinin tedavisi olarak görülüyor. Kan-beyin bariyeri, birçok ilacın beyin dokusuna yeterli miktarda ulaşmasını zorlaştırdığı için nörolojik hastalıkların tedavisinde önemli engellerden biri olmaya devam ediyor.
Kafatasındaki bağışıklık merkezlerinin doğrudan hedeflenebilmesi halinde, gelecekte bazı tedavilerin tüm vücuda verilmesi yerine beynin yakınındaki bağışıklık sistemini harekete geçirecek şekilde uygulanabileceği düşünülüyor. Bu yaklaşımın daha az invaziv tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine yardımcı olup olmayacağı ise insanlarda yapılacak çalışmalarla belirlenecek.
ALZHEIMER VE PARKİNSON İÇİN DE ARAŞTIRILABİLİR
Kafatası kemik iliğinin yalnızca beyin tümörlerinde değil, nörodejeneratif ve iltihabi beyin hastalıklarında da önemli bir rol oynayabileceği üzerinde duruluyor. Mevcut bilimsel çalışmalar, bu bölgedeki bağışıklık faaliyetlerinin Alzheimer, Parkinson ve diğer merkezi sinir sistemi hastalıklarıyla ilişkisinin araştırılması gerektiğine işaret ediyor.
Bununla birlikte söz konusu hastalıklar için henüz geliştirilmiş veya insanlarda etkinliği kanıtlanmış bir tedavi bulunmuyor. Yeni keşif şu aşamada temel bilim açısından önemli bir gelişme olarak görülürken, klinik tedaviye dönüşebilmesi için insan çalışmalarının tamamlanması gerekiyor.
