Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki kara bağlantısının önünü açması planlanan Zengezur Koridoru projesinde yeni bir aşamaya geçildi. Ermenistan Parlamentosu, ABD destekli Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergahı (TRIPP) çerçeve anlaşmasını 28 Ekim'deki oylamada 63 kabul ve 32 ret oyuyla onayladı. Çekimser oy kullanılmadı. Başbakan Nikol Paşinyan'ın liderliğindeki Sivil Sözleşme Partisi anlaşmaya destek verirken, muhalefetteki Güçlü Ermenistan ve Ermenistan ittifakları ret oyu kullandı. Anlaşma, Azerbaycan'ın ana toprakları ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında ulaşım bağlantısı kurulmasını ve hattın Türkiye ile Avrupa'ya uzanan ticaret ağlarına entegre edilmesini hedefliyor.
ABD'YE YÜZDE 74, ERMENİSTAN'A YÜZDE 26 PAY
Anlaşmanın en dikkat çekici maddelerinden biri, koridorun geliştirilmesi için kurulacak şirketin ortaklık yapısı oldu. Buna göre, Ermenistan'da kurulacak ortak girişim şirketinde ABD'nin yüzde 74, Ermenistan'ın ise yüzde 26 paya sahip olması planlanıyor. ABD'nin hisselerinin, ABD Uluslararası Kalkınma Finansmanı Kurumunun Delaware'de kurulu iştiraki TDC US aracılığıyla kontrol edilmesi öngörülüyor. TRIPP Development Company adlı şirkete, güzergahın geliştirilmesi ve arazilerin kullanımı konusunda 49 yıllık münhasır hak tanınacak. Anlaşmanın 50 yıl daha uzatılabilmesi de mümkün olacak. Uzatma gerçekleşirse Ermenistan'ın şirketteki payının ek yatırım yapmasına gerek kalmadan yüzde 49'a yükselmesi, ABD'nin payının ise yüzde 51'e gerilemesi öngörülüyor. Böylece projenin toplam imtiyaz süresi 99 yıla kadar çıkabilecek. Ermenistan'ın proje kapsamında hukuki yükümlülük taşımayan devlet arazilerini sağlaması ve ilgili maliyetleri karşılaması da anlaşmada yer alan hükümler arasında bulunuyor.
44 KİLOMETRELİK HAT TÜRKİYE'YE UZANACAK
Proje, Ermenistan'ın Sünik bölgesinde, İran sınırı ve Aras Nehri boyunca uzanan Meğri yakınlarındaki yaklaşık 42-44 kilometrelik güzergahı kapsıyor. Azerbaycan'ın Zengezur Koridoru olarak adlandırdığı hat, ülkenin ana toprakları ile Nahçıvan arasında doğrudan kara bağlantısı kurulmasını amaçlıyor. Projenin hayata geçirilmesiyle Azerbaycan'ın Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye ulaşımının kolaylaşması, hattın Orta Koridor'un bir parçası haline gelmesi ve Türkiye ile Avrupa arasındaki ticaret bağlantılarının güçlenmesi hedefleniyor. Güzergah kapsamında demir yolu hattının yanı sıra kara yolları, elektrik iletim hatları ve fiber optik ağların inşa edilmesi planlanıyor. Demir yolu trenlerinin saatte 160 kilometre hıza ulaşabilecek şekilde tasarlanması öngörülürken, petrol ve doğal gaz boru hatlarının da projeye dahil edilmesi değerlendiriliyor.
ERMENİSTAN EGEMENLİK YETKİLERİNİ KORUYACAK
Anlaşmayı parlamentoya sunan Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, koridor üzerindeki egemenlik yetkilerinin Ermenistan'da kalacağını vurguladı. Anlaşmaya göre sınır denetimleri, gümrük işlemleri, göç prosedürleri, vergilendirme ve kolluk faaliyetleri Ermenistan makamlarının kontrolünde olacak. Özel işletmecilerin bazı idari işlemleri yürütmesine izin verilebilecek ancak işletmeci şirketin güvenlik personeli Ermenistan makamlarının onayına tabi tutulacak. Acil durumlarda Ermenistan yetkililerinin müdahale yetkisini koruması, şirketin mülkiyetinin devri ve kontrol değişiklikleri gibi ulusal güvenliği etkileyebilecek işlemlerde de Erivan yönetiminin onayının aranması öngörülüyor. Anlaşmada temettü ve sermaye kazancı vergilerine ilişkin muafiyetler de bulunuyor. ABD finansmanının sağlanması ise mevcut kaynaklara bağlı olacak.
MUHALEFETTEN 99 YILLIK İMTİYAZA İTİRAZ
Ermenistan'daki muhalefet, ABD'nin şirkette çoğunluk hissesine sahip olmasına ve geliştirme haklarının 99 yıla kadar uzatılabilmesine karşı çıktı. Ermenistan ittifakından Anna Grigoryan ve Ermeni Devrimci Federasyonu temsilcileri, anlaşmanın mali boyutunu sorguladı. Muhalefet milletvekilleri, Ermenistan'ın Azerbaycan üzerinden transit geçişini güvence altına alacak bağlayıcı karşılıklı garantilerin bulunmadığına dikkat çekti. Koridorun İran sınırına yakın olması ve Ermenistan ile Azerbaycan arasında henüz nihai bir barış anlaşmasının imzalanmaması da muhalefetin itirazları arasında yer aldı. Anlaşma, 21 Ekim'de Ermenistan Parlamentosu Dış İlişkiler Komisyonunda 4'e karşı 1 oyla kabul edilmiş, 27 Ekim'de ise genel kurulda görüşülmüştü.
İNŞAAT İÇİN 2027 İLKBAHARI ÖNE ÇIKIYOR
TRIPP projesine ilişkin süreç, 8 Ağustos 2025'te Washington'da ABD Başkanı Donald Trump'ın katılımıyla gerçekleştirilen ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in yer aldığı görüşmede başlatıldı. Washington ve Erivan yönetimleri, 13 Ocak 2026'da projenin uygulama çerçevesini kamuoyuna açıkladı. Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 26 Mayıs'ta Erivan'da anlaşma çerçevesini parafladı. Resmi imzalar ise 1 Haziran'da Washington'da, 4 Haziran'da Erivan'da atıldı. Ermenistan hükümeti onay tasarısını 16 Temmuz'da kabul etti. Anayasa Mahkemesi de anlaşmanın anayasal gerekliliklere uygun olduğunu teyit etti. Bununla birlikte, projenin geliştirme şirketine ilişkin ana sözleşme ve hissedarlar anlaşması henüz kesinleştirilmedi. ABD merkezli AECOM şirketinin mühendislik değerlendirmeleri sürerken inşaat çalışmalarının 2026 sonlarında başlayabileceği, ancak 2027 ilkbaharının daha gerçekçi bir başlangıç tarihi olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
AZERBAYCAN İÇİN STRATEJİK ULAŞIM HATTI
Azerbaycan yönetimi, TRIPP projesini ana toprakları ile Nahçıvan arasında kesintisiz ulaşım bağlantısı kurulması açısından önemli görüyor. Bakü, hattın bölgesel ticareti çeşitlendirmesini ve Türkiye üzerinden Avrupa pazarlarına erişimi kolaylaştırmasını hedefliyor. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ayhan Hacızade, 14 Ocak 2026'da yaptığı açıklamada, TRIPP uygulama çerçevesini Washington'da varılan anlaşmaların hayata geçirilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendirdi. Hacızade, "Azerbaycan'ın ana toprakları ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında engelsiz bağlantının sağlanması ülkemizin temel önceliklerinden biridir. TRIPP güzergahı, bölgedeki ticaret ve ulaşım bağlantılarının çeşitlendirilmesi açısından da önemlidir" ifadelerini kullandı. Öte yandan Azerbaycan, Ermenistan ile nihai barış anlaşmasının imzalanması için Ermenistan Anayasası'nda değişiklik yapılması yönündeki talebini sürdürüyor. İki ülke arasında nihai barış anlaşmasının henüz imzalanmamış olması, koridorun geleceğine ilişkin diplomatik sürecin önemini koruduğunu gösteriyor.
TÜRKİYE VE ORTA KORİDOR AÇISINDAN ÖNEMİ
Zengezur güzergahının hayata geçirilmesi, Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki ulaşım bağlantısının güçlendirilmesinin yanı sıra Türkiye'nin Türk dünyasıyla kara yolu ve demir yolu bağlantılarının geliştirilmesi açısından da önem taşıyor. Projenin Orta Koridor'a entegre edilmesi halinde Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya arasındaki ticaret ve ulaşım ağlarının çeşitlendirilmesi hedefleniyor. Ancak projenin uygulanabilmesi için şirket yapılanmasının ve inşaat planlarının netleşmesi, ayrıca bölgedeki siyasi ve diplomatik süreçlerin ilerlemesi gerekiyor. Ermenistan Parlamentosunun anlaşmayı onaylaması, projenin önündeki önemli aşamalardan birini geride bıraktı. Koridorun ne zaman inşa edileceği ve bölgesel ulaşım ağlarına hangi koşullarda entegre edileceği ise önümüzdeki süreçte netleşecek.
