Arkeolojik kazılarda kemiklerin çevresindeki tüm yumuşak dokular eriyip yok olurken, binlerce yıllık insan beyninin sağlam kalması yıllardır bilim dünyasını şaşırtıyordu. Dünya genelinde 4 bin 400’den fazla korunmuş insan beyni örneğini inceleyen bilim insanları, 12 bin yıllık organların çürümeden günümüze nasıl ulaştığının kimyasal şifrelerini çözdü.
72 FARE İLE KONTROLLÜ DENEYİM: OKSİJENSİZ VE ISLAK ORTAMIN GÜCÜ
Gemi batıkları, nehir yatakları ve su basmış mağaralarda bulunan antik beyinlerin ortak noktasının oksijensiz ve ıslak ortamlar olduğunu fark eden Oxford Üniversitesi'nden paleobiyolog Alexandra Seviour ve ekibi, laboratuvarda kapsamlı bir deney kurguladı.
Kuvars kumu içeren cam kaplara yerleştirilen 72 fare ölüsü; ıslak-oksijenli, ıslak-oksijensiz, kuru-oksijenli ve kuru-oksijensiz olmak üzere 4 farklı senaryoda 6 ay boyunca izlendi:
Oksijenli Ortamlar: Hem kuru hem de ıslak kaplardaki beyin dokuları hızla ve kapsamlı biçimde parçalanarak yok oldu.
Islak ve Oksijensiz Ortam: Bozulma süreci kısa sürede yavaşladı ve deneyin ilerleyen aşamalarında tamamen durma noktasına geldi.
PARÇALAMAK YERİNE KENETLEDİ: ÇAPRAZ BAĞ MUCİZESİ
Normal şartlarda bol oksijenli ortamlarda serbest radikaller, proteinleri hızla parçalayan zincirleme reaksiyonlar başlatır ve doku bütünlüğünü kaybettirir. Ancak ıslak ve oksijensiz ortamda bu süreç tam tersi bir mekanizmaya dönüştü.
Serbest radikallerin proteinleri parçalamak yerine, ortaya çıkan yıkım ürünlerini birbirine bağlayarak "çapraz bağlar" oluşturduğu saptandı. Bu kimyasal kenetlenme, dokuyu hücresel düzeyde sertleştirerek çürümeye karşı dirençli ve uzun ömürlü bir hale getirdi.
ALZHEİMER VE NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR İÇİN YENİ UMUT
Keşif, yalnızca arkeolojik bir gizemi aydınlatmakla kalmadı; aynı zamanda tıp dünyası için de heyecan verici bir kapı araladı. Proteinleri dayanıklı ve kırılmaz hale getiren bu kimyasal değişimlerin, human beyninin yaşlanma süreçleri ve Alzheimer gibi nörodejeneratif rahatsızlıklardaki doku değişimleriyle benzerlik gösterdiği kaydedildi. Araştırmacılar, bu mekanizmanın kas ve diğer organlarda da işleyip işlemediğini test etmek için yeni deneylere başladı.
