Türkiye’de ceza adalet sistemindeki iş yükünü azaltmak ve uyuşmazlıkları daha hızlı çözüme kavuşturmak amacıyla uygulanan alternatif yöntemlere ilişkin dikkat çeken veriler paylaşıldı. Adalet Bakanı Akın Gürlek, 2017’den bu yana 2 milyondan fazla dosyada mağdur ile şüphelinin uzlaşma sağladığını bildirdi. Uzlaştırma siciline kayıtlı 30 bini aşkın uzlaştırmacının görev yaptığını belirten Gürlek, alternatif çözüm yollarının yargı süreçlerinin daha verimli yürütülmesine katkı sunduğunu ifade etti.
Ankara’da düzenlenen Uzlaştırma Ödül Töreni ve Alternatif Çözümlerde 10. Yıl Sempozyumu’nda konuşan Gürlek, adaletin yalnızca karar verilmesiyle sınırlı olmadığını, uyuşmazlıkların makul sürede ve tarafların hakları korunarak çözüme kavuşturulmasının da büyük önem taşıdığını vurguladı.
2025’TE KAMU DAVALARINDA YÜZDE 33 AZALMA
Alternatif çözüm yöntemlerinin yargı sistemine etkisine ilişkin verileri paylaşan Gürlek, 2025 yılında bu uygulamalar sayesinde asliye ceza ve çocuk mahkemelerine ilk kez açılan kamu davalarında yüzde 33 oranında azalma kaydedildiğini açıkladı.
Uzlaştırmanın yanı sıra seri muhakeme, ön ödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve basit yargılama usulünün de ceza adalet sisteminde uygulandığını hatırlatan Gürlek, bu mekanizmaların yargısal kaynakların daha verimli kullanılmasına imkân tanıdığını belirtti.
Bakan Gürlek’e göre kanuni şartları taşıyan dosyaların alternatif yöntemlerle sonuçlandırılması, mahkemelerin daha kapsamlı delil incelemesi gerektiren ve daha ağır suçlara ilişkin davalara zaman ayırabilmesini sağlıyor. Bu yöntemler, vatandaşların duruşmalar nedeniyle işlerinden izin alma, ulaşım masraflarına katlanma ve yaşadıkları olayları yeniden anlatma yükünü de azaltabiliyor.
“ONARICI ADALET, MAĞDURUN UZLAŞMAYA ZORLANMASI DEĞİLDİR”
Alternatif çözüm yollarının temelinde onarıcı adalet anlayışının bulunduğunu belirten Gürlek, bu yaklaşımın mağdurun zararının giderilmesini ve failin davranışının sonuçları konusunda sorumluluk üstlenmesini amaçladığını söyledi.
Gürlek, onarıcı adaletin mağdurun uzlaşmaya zorlanması veya kamu yararının göz ardı edilmesi anlamına gelmediğine dikkati çekti. Sürecin gönüllülük esasına dayanması, hukuki güvencelerin korunması ve tarafların haklarının gözetilmesinin önemini vurguladı.
Uzlaştırmada tarafların yalnızca maddi zararın giderilmesi konusunda değil, sosyal dayanışma niteliği taşıyan farklı edimler üzerinde de anlaşabildiğini aktaran Gürlek, uygulamanın toplumun kültür ve geleneğinde bulunan uzlaşma anlayışıyla da örtüştüğünü kaydetti.
“CAYDIRICILIKTA CEZANIN KESİNLİĞİ VE ÇABUKLUĞU ÖNEMLİ”
Alternatif çözüm yollarının cezasızlıkla karıştırılmaması gerektiğini belirten Gürlek, bu mekanizmaların yalnızca kanunda belirtilen suçlar ve hukuki koşullar kapsamında uygulanabildiğini ifade etti.
Uzlaştırmada üzerinde anlaşılan edimin yerine getirilmesinin önemine işaret eden Gürlek, alternatif yöntemlerin sorumluluktan kaçış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini dile getirdi.
Gürlek, ceza hukukunda caydırıcılığın yalnızca cezanın ağırlığıyla ölçülemeyeceğini belirterek, “Caydırıcılığı belirleyen unsur, yalnızca cezanın ağırlığı değil, kesinliği ve çabukluğudur.” değerlendirmesinde bulundu.
UZLAŞTIRMA SİSTEMİ 2016’DAKİ DÜZENLEMELERLE HIZ KAZANDI
Ceza adalet sistemine 2005 yılında dahil edilen uzlaştırmanın, Aralık 2016’da yapılan kapsamlı düzenlemelerin ardından daha etkin bir uygulama alanına kavuştuğunu belirten Gürlek, sistemin yıllar içinde önemli bir çözüm mekanizmasına dönüştüğünü söyledi.
Uzlaştırmanın temel hedefinin yalnızca mahkemelerin iş yükünü azaltmak olmadığını vurgulayan Gürlek, adalet hizmetlerinin niteliğinin yükseltilmesi ve vatandaşların uyuşmazlıklarının daha kısa sürede çözüme kavuşturulmasının da öncelikler arasında yer aldığını aktardı.
Alternatif çözüm yöntemlerinden daha fazla yararlanılabilmesi için uygulamanın geliştirilmesi, kurumlar arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi ve sahada karşılaşılan sorunların düzenli olarak değerlendirilmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.
BAŞARILI UZLAŞTIRMACILARA ÖDÜL
Program kapsamında, 2025 yılında uzlaştırma alanında en başarılı performansı gösteren 33 Cumhuriyet başsavcılığının temsilcisi ile en başarılı 10 uzlaştırmacıya ödül ve plaketleri takdim edildi.
Törene Adalet Bakanı Akın Gürlek’in yanı sıra Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkanvekili Fuzuli Aydoğdu, HSK 1. Daire Başkanı Turan Kuloğlu, hukukçular ve uzlaştırmacılar katıldı.
