Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte alışveriş davranışlarının da dönüşüm geçirdiği, bu değişimin bazı bireylerde kontrol kaybına yol açtığı belirtiliyor. Uzman Klinik Psikolog Betül Aydınaydoğdu Yurtseven, dijital platformların yaygınlaşmasının alışveriş bağımlılığını daha erişilebilir ve görünür hale getirdiğini söyledi.
DİJİTAL PLATFORMLAR ALIŞVERİŞE ERİŞİMİ KOLAYLAŞTIRDI
Dijitalleşmeyle birlikte alışverişin zaman ve mekan sınırından çıktığını belirten Yurtseven, çevrim içi alışveriş uygulamaları ve sosyal medya reklamlarının bireylerin dürtü kontrolünü zorlayabildiğini ifade etti. Yurtseven, “Sosyal medya ve e-ticaretin artması bu durumu etkilemektedir” dedi.
ALIŞVERİŞ BAĞIMLILIĞI BELİRTİLERİ
-
Kontrol kaybı: Alışveriş yapmayı planlamadan, ihtiyacı olmadığı halde ve durdurmakta zorlanarak alışverişe yönelme.
-
Duygusal tetiklenme: Stres, yalnızlık, boşluk, değersizlik gibi zorlayıcı duyguların ardından alışveriş yapma isteğinin artması.
-
Geçici rahatlama: Alışveriş sırasında kısa süreli haz veya rahatlama hissedilmesi, bu etkinin kısa sürede kaybolması.
-
Suçluluk ve pişmanlık: Alışveriş sonrasında harcamayla ya da kontrolün kaybedildiği düşüncesiyle suçluluk ve pişmanlık yaşanması.
-
Gizleme davranışı: Yapılan harcamaları aileden veya yakın çevreden saklama, alışveriş miktarı hakkında gerçeği yansıtmayan bilgiler verme.
-
Tekrarlayan döngü: Pişmanlığa rağmen aynı alışveriş davranışının tekrar etmesi.
-
Maddi sorunlar: Gelir düzeyiyle uyumsuz harcamalar, borçlanma veya finansal sıkıntıların artması.
-
Zamanın büyük kısmını kaplaması: Alışveriş sitelerinde uzun süre vakit geçirme, kampanya ve indirimleri sürekli takip etme.
-
İşlevsellikte bozulma: Sosyal, mesleki veya akademik yaşamın alışveriş davranışı nedeniyle olumsuz etkilenmesi.
BAĞIMLILIK ARTIK DAHA ERKEN YAŞLARDA GÖRÜLÜYOR
Dijital araçların genç yaşta kullanılmasıyla birlikte alışveriş davranışının da erken dönemde başladığını aktaran Yurtseven, özellikle genç nüfus arasında bu sorunun daha sık görüldüğünü söyledi. Yurtseven, “Özellikle şehirleşmenin yüksek olduğu iller, büyük alışveriş merkezlerinin bulunduğu yerler ve genç nüfus arasında daha yaygın” ifadelerini kullandı.
Alışveriş bağımlılığının yalnızca ekonomik değil, duygusal bir süreç olduğuna dikkat çeken Yurtseven, “Boşluk, stres, değersizlik, yalnızlık gibi zorlayıcı duygulardan sonra alışveriş eğilimini görüyoruz” dedi. Dijital ortamda bu duyguların daha hızlı tetiklenebildiğini belirtti.
KONTROL KAYBI SUÇLULUK DUYGUSUNU ARTIRIYOR
Alışveriş sonrası yaşanan suçluluk hissine değinen Yurtseven, “Alışveriş sonrası suçluluk, harcanan paradan çok kontrolün kaybedildiği algısıyla ilgilidir” ifadelerini kullandı. Bu durumun bireyin benlik saygısını olumsuz etkileyebildiğini aktardı.
Alışveriş bağımlılığı olan kişilerde benlik saygısının genellikle düşük ve dalgalı olduğunu söyleyen Yurtseven, “Kişi kendini temelde yeterince değerli hissetmez; ancak dışsal uyaranlarla kısa süreli yükselme yaşar” dedi.
TEDAVİ EDİLEBİLİR OLDUĞUNU VURGULADI
Alışveriş bağımlılığının tedavi edilebilir bir durum olduğunu belirten Yurtseven, “Bu bağımlılığın tedavisi mümkündür. Bilişsel Davranışçı Terapiyi bu alandan sıkça kullanırız” açıklamasında bulundu.
BAŞVURULARDA DOLAYLI OLARAK ORTAYA ÇIKIYOR
Bireylerin çoğu zaman alışveriş bağımlısı olduğunu kabul etmediğini aktaran Yurtseven, “Bireyler genellikle alışveriş bağımlısı olduğunu kabul etmezler ve farklı sebeplerden başvurduklarında ortaya çıkar” dedi.
