Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkmenistan’ın Türkmenbaşı kentinde düzenlenen Hazar Çevre Zirvesi’nde Hazar Denizi’nin giderek sığlaşmasına ilişkin dikkat çeken uyarılarda bulundu.
Aliyev, Hazar’daki su seviyesinin uzun yıllardır düştüğünü ancak bu sürecin son dönemde belirgin biçimde hızlandığını söyledi. Deniz yüzeyinin giderek küçüldüğünü belirten Azerbaycan Cumhurbaşkanı, mevcut eğilimin devam etmesinin yalnızca çevre açısından değil, kıyı ülkelerinin ekonomileri, ulaştırma sistemleri ve kıyı bölgelerinde yaşayan insanlar açısından da ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurguladı.
“SONUÇLAR FELAKET BOYUTUNDA OLABİLİR”
Aliyev, Hazar’ın karşı karşıya bulunduğu en ciddi sorunlardan birinin sığlaşma olduğunu belirtti.
Deniz seviyesindeki düşüşün hızlandığına dikkat çeken Aliyev, Hazar’ın toplam yüzey alanının şimdiden 20 bin kilometrekareden fazla azaldığını açıkladı.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı, mevcut eğilimin devam etmesi halinde “sonuçların felaket boyutunda olabileceği” uyarısında bulundu.
Aliyev’e göre sorun yalnızca suyun çekilmesinden ibaret değil. Kıyı çizgisinin geri gitmesi, ekosistemin değişmesi ve limanlar ile diğer kıyı altyapılarında işletme sorunlarının ortaya çıkması kıyı devletlerini doğrudan etkiliyor.
AZERBAYCAN KIYILARINDA 30 BİN HEKTAR KURU ALAN OLUŞTU
Aliyev, Hazar’daki çekilmenin Azerbaycan kıyılarındaki etkilerine ilişkin çarpıcı bir veri de paylaştı.
Deniz seviyesinin düşmesi sonucunda yalnızca Hazar’ın Azerbaycan bölümünde yaklaşık 30 bin hektarlık yeni kuru alanın ortaya çıktığını belirten Aliyev, yaşanan değişimin artık gözle görülür boyuta ulaştığını ifade etti.
Sığlaşmanın devam etmesi halinde liman faaliyetleri, ulaştırma güzergahları, kıyı altyapısı ve bölgedeki ekonomik faaliyetlerin daha fazla etkilenmesi bekleniyor.
ALİYEV: SORUN SADECE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ DEĞİL
Azerbaycan Cumhurbaşkanı, Hazar’daki su kaybının yalnızca iklim değişikliğiyle açıklanamayacağını da söyledi.
Aliyev’e göre denize ulaşan nehir sularının azalması ve ekonomik faaliyetlerden kaynaklanan insan etkisi de sığlaşmanın temel nedenleri arasında bulunuyor.
Bu nedenle mevcut değişikliklerin uzun vadeli sonuçlarının bilimsel olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Aliyev, alınacak kararların yalnızca mevcut şartlara değil, gelecekte ortaya çıkabilecek senaryolara göre şekillendirilmesi çağrısında bulundu.
“GENEL TARTIŞMADAN KALICI MEKANİZMAYA GEÇMELİYİZ”
Aliyev, Hazar’daki sorunun çözümünde kıyı devletlerinin daha kurumsal bir iş birliği modeline geçmesi gerektiğini vurguladı.
2022 yılında Aşkabat’ta düzenlenen 6. Hazar Zirvesi’nde deniz seviyesindeki düşüşün nedenlerini araştıracak özel uzman grupları kurulmasını önerdiğini hatırlatan Aliyev, geçen sürenin bu girişimin önemini ortaya koyduğunu söyledi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı, artık sorunun genel düzeyde tartışılmasının yeterli olmadığını belirterek alınan kararların uygulanmasını takip edecek kalıcı bir iş birliği ve izleme mekanizmasının kurulmasını istedi.
İlk aşamada Hazar’ın su seviyesini düşüren tüm faktörlerin belirlenmesi ve gelecekteki olası değişimlere ilişkin objektif bilimsel değerlendirme hazırlanması gerektiğini kaydetti.
HAZAR “BARIŞ VE İSTİKRAR ALANI” OLARAK KORUNMALI
Aliyev, Hazar Denizi’nin çevresel öneminin yanı sıra stratejik ve ekonomik değerinin de giderek arttığını vurguladı.
Hazar üzerinden önemli enerji ve ulaştırma güzergahlarının geçtiğini, büyük uluslararası projelerin hayata geçirildiğini belirten Azerbaycan Cumhurbaşkanı, denizin barış, istikrar ve yapıcı ortaklık alanı olarak korunmasının beş kıyı devletinin ortak çıkarına olduğunu söyledi.
Hazar’ın benzersiz ekosisteminin korunmasını bütün kıyı ülkelerinin ortak sorumluluğu olarak nitelendiren Aliyev, mevcut hukuki çerçevenin, bilimsel kapasitenin ve ülkeler arasındaki iş birliği tecrübesinin somut sonuçlar alınması için güçlü bir temel oluşturduğunu ifade etti.
Hazar’daki sığlaşmanın hızlanmasıyla birlikte çevre sorunlarının ulaştırma, enerji ve kıyı ekonomilerinin geleceğini doğrudan etkileyen bölgesel bir güvenlik ve kalkınma meselesine dönüştüğü mesajı zirvenin öne çıkan başlıklarından biri oldu.
