Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), Türk Medeni Kanunu’nda yer alan yoksulluk nafakasının süresiz bağlanabilmesine ilişkin hükmü iptal etmesi, hukuk ve kadın hakları çevrelerinde yeni bir tartışma başlattı. Kararın 9 ay sonra yürürlüğe girecek olması nedeniyle gözler Meclis’in hazırlayacağı yeni düzenlemeye çevrilirken, kadın örgütleri karara tepki gösterdi.
AYM 2012’DE SAVUNDUĞU DÜZENLEMEYİ İPTAL ETTİ
Yüksek Mahkeme’nin kararı, aynı konuda 2012 yılında verdiği kararı da yeniden gündeme taşıdı. AYM, 2012’de yoksulluk nafakasına ilişkin düzenlemeyi Anayasa’ya uygun bulmuş ve iptal talebini reddetmişti. O dönem mahkeme, sosyal hukuk devletinin ekonomik açıdan zayıf olan tarafı koruma yükümlülüğüne vurgu yapmıştı.
Aradan geçen 14 yılın ardından aynı düzenlemenin iptal edilmesi, hukuk çevrelerinde “AYM içtihadını değiştirdi” yorumlarına neden oldu.
“SOSYAL DEVLETİN GEREĞİ” DEMİŞTİ
2012 tarihli kararda mahkeme, boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek eşin korunmasının sosyal devlet ilkesinin bir gereği olduğunu belirtmişti. Ayrıca kamuoyunda sıkça tartışılan “süresiz nafaka” kavramının ömür boyu ve koşulsuz ödeme anlamına gelmediği, belirli şartların oluşması halinde nafakanın sona erebildiği ifade edilmişti.
Ancak son kararla birlikte mahkeme, süresiz nafaka uygulamasının mülkiyet hakkı, ölçülülük ilkesi ve taraflar arasındaki menfaat dengesi bakımından yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna vardı.
KADIN ÖRGÜTLERİNDEN PEŞ PEŞE TEPKİLER
Kararın ardından kadın örgütleri ve hukuk kurumları sert açıklamalar yaptı. Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu, kadınların büyük bölümünün çalışma hayatından kendi tercihleriyle değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliği nedeniyle uzaklaştırıldığını belirterek nafaka hakkının zayıflatılmasının kadınları yoksulluğa sürükleyebileceğini savundu.
Federasyon açıklamasında, ekonomik güvencenin zayıflamasının kadınların şiddet ortamlarından uzaklaşmasını da zorlaştırabileceği ifade edildi.
“SOSYAL ADALET AÇISINDAN ENDİŞE VERİCİ”
Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı da kararın ardından yaptığı değerlendirmede, evlilik süresince çalışma yaşamından uzak kalan ve bakım yükünü üstlenen kadınların boşanma sonrasında ekonomik olarak daha kırılgan hale geldiğine dikkat çekti.
Benzer şekilde İstanbul Barosu Kadın Hakları Merkezi, kararın eşitlik ilkesi bakımından tartışmalı sonuçlar doğurabileceğini savundu.
YILLARDIR REFORM PAKETLERİNDE YER ALIYORDU
Süresiz nafaka konusu son yıllarda hazırlanan çok sayıda yargı reformu paketinde gündeme geldi. Özellikle nafakanın süreyle sınırlandırılması veya evlilik süresine göre yeniden düzenlenmesi yönündeki öneriler zaman zaman kamuoyunda tartışıldı. Ancak kadın örgütlerinin ve hukuk çevrelerinin itirazları nedeniyle kapsamlı bir değişiklik bugüne kadar hayata geçirilemedi.
İKTİDARDAN YENİ DÜZENLEME MESAJI
Kararın ardından hükümet kanadından da yeni düzenleme sinyali geldi. Adalet Bakanı Akın Gürlek, nafaka konusunun hazırlıkları süren yargı paketinin önemli başlıklarından biri olduğunu belirterek AYM kararını “adalet ve hakkaniyet ilkeleri açısından önemli” olarak değerlendirdi.
GÖZLER MECLİS’TE
AYM’nin gerekçeli kararının yayımlanmasının ardından başlayacak 9 aylık süreçte yeni nafaka düzenlemesinin TBMM gündemine gelmesi bekleniyor. Tartışmaların odağında ise yalnızca nafakanın süresi değil; boşanma sonrası ekonomik güvencenin nasıl sağlanacağı, sosyal devlet ilkesinin nasıl yorumlanacağı ve kadınların ekonomik haklarının hangi mekanizmalarla korunacağı soruları yer alıyor.
