Tarih 17 Temmuz 1975. ABD’nin Apollo ve Sovyetler Birliği’nin Soyuz uzay araçları, yıllardır süren rekabetin ardından ilk kez ortak bir görevde buluşmak üzere yörüngede kenetlendi. Görev kapsamında, her iki ülkenin astronotları uzayın sessizliğinde el sıkışarak tarihi bir buluşmayı gerçekleştirdi.
Bu anın hemen öncesinde, Houston’daki yer kontrol merkezinde yoğun bir hazırlık süreci yaşanıyordu.ve şu anons geçti: “Moskova birleşmeye hazır, Houston yanaşmaya hazır. Her şey size bağlı beyler. İyi eğlenceler!” mesajını iletti. Ardından Apollo astronotu Thomas Stafford ile Soyuz kozmonotu Aleksey Leonov, uzay tarihinde ilk kez farklı ülkelerden gelen insanlı araçlar içinde el sıkıştı.
SOĞUK SAVAŞ ORTAMINDA UZAYDA İŞ BİRLİĞİ MESAJI
O dönemde Soğuk Savaş atmosferi, küresel siyaseti belirleyen en büyük unsurdu. Ancak uzay, hem ABD hem de Sovyetler için nötr bir zemin olarak görülüyordu. 1972 yılında dönemin liderleri Richard Nixon ve Aleksey Kosigin tarafından başlatılan diplomatik temaslar, üç yıl sonra uzayda ortak görevin zeminini hazırladı.
3 yılı aşkın bir hazırlık ve eğitimin ardından gerçekleşen bir buluşmaydı bu. Uzayda farklı dillere, ölçü sistemlerine ve protokollere sahip iki ülkenin temsilcileri, ortak bir amaç uğruna birlikte hareket etti.
MİLYONLARCA KİŞİ UZAYDAKİ TOKALAŞMAYI CANLI İZLEDİ
Görev dünya genelinde büyük ilgiyle takip edildi. Farklı televizyon kanalları tarihi anları canlı olarak yayınladı. Birçok izleyici, rekabetin sembolü haline gelen iki ülkenin böylesine dostane bir şekilde bir araya gelmesini şaşkınlıkla izledi.
Sovyet lider Leonid Brejnev, uzayda gerçekleşen el sıkışmayı “yeni bilimsel iş birliklerinin başlangıcı” olarak nitelendirdi. ABD Başkanı Gerald Ford ise bu temasın “gelecekteki barışçıl projelere kapı aralayabileceğini” söyledi.
UZAY DİPLOMASİSİ YUMUŞAMA SİNYALİ MİYDİ?
Her ne kadar Apollo-Soyuz görevi tarihsel olarak dönüm noktası sayılmış olsa da, Soğuk Savaş’ın etkisi kısa sürede yeniden gündeme geldi. 1979 yılında Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgali, Washington ve Moskova arasındaki ilişkileri yeniden gerdi. Aynı dönemde göreve başlayan Ronald Reagan yönetimi ise iş birliğine mesafeli yaklaştı.
Uzay alanındaki temaslar bir süreliğine askıya alınsa da, 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından iki ülke yeniden iş birliğine yöneldi. Uzmanlara göre, 1975'teki Apollo-Soyuz görevi, bugün Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yürütülen çalışmaların da temelini oluşturdu.
APOLLO - SOYUZ GÖREVİ NEDEN HALA KONUŞULUYOR?
Apollo-Soyuz görevi, uzayda gerçekleşen ilk mürettebatlı uluslararası buluşma olarak kayıtlara geçti. Sadece bilimsel değil, diplomatik anlamda da önemli bir sembol haline geldi. Literatüre de girmiş olan uzay diplomasisi kavramı bu buluşma sayesinde kullanılır oldu ve 20. yüzyılın iki süper gücünün bile zaman zaman ortak hedefler için birlikte çalışabileceğini gösterdi.
Tarihi görevde yer alan astronotlardan Tom Stafford, bu buluşmanın "uzun süreli etkisinden çok anlık sembol gücü" olduğunu dile getirmişti. Buna rağmen söz konusu uzay görevi, sonraki yıllarda ABD ile Rusya arasında kurulan teknik ortaklıkların temelini atan ilk adımlardan biri olarak anılmayı sürdürüyor.
