Birleşik Krallık’ın üç farklı noktasındaki ayrılık hareketlerinin aynı anda harekete geçmesi Londra üzerindeki baskıyı artırıyor. İskoçya Başbakanı ve SNP lideri John Swinney, Galler Başbakanı ve Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth ile Kuzey İrlanda Başbakanı ve Sinn Féin Başkan Yardımcısı Michelle O’Neill, Cardiff’te gerçekleştirilecek tarihi buluşmada kendi kaderini tayin hakkını masaya yatıracak.
Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald’ın da katılacağı görüşmede liderlerin, Westminster’a İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki anayasal değişimin önünü açma çağrısı yapan bir mutabakat metnine imza atması bekleniyor.
TRUMP’TAN LONDRA’YI KIZDIRAN ÇIKIŞ: BİRLEŞİK İRLANDA HARİKA OLUR
Cardiff zirvesinden hemen önce Atlantik’in diğer tarafından gelen açıklama ise tartışmayı uluslararası boyuta taşıdı. ABD Başkanı Donald Trump, İrlanda Başbakanı Micheál Martin ile Dublin’de gerçekleştirdiği görüşme sırasında Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti’nin birleşmesi fikrine açık destek verdi.
Trump, birleşik İrlanda’yı görmeyi istediğini belirterek bunun “harika” olacağını söyledi. ABD Başkanı bunun eninde sonunda gerçekleşeceğine inandığını da dile getirerek, “Madem sonunda olacak, şimdi de olabilir” anlamına gelen sözleriyle tartışmayı daha da ileri taşıdı.
Trump, Birleşik Krallık’ın bu konuda söz sahibi olacağını kabul etmesine rağmen İrlanda’nın birleşmesinin olumlu bir gelişme olacağını savundu. Açıklama, Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılması tartışmalarının yeniden alevlendiği bir dönemde gelmesi nedeniyle Londra ve birlik yanlısı çevrelerde tepkiye yol açtı.
BURNHAM KAPIYI KAPATTI, TRUMP TAM TERSİNİ SÖYLEDİ
İngiltere Başbakanı Andy Burnham’ın yaklaşımı ise Trump’ın açıklamalarının tam karşısında duruyor. Burnham, Kuzey İrlanda’da birleşme referandumu yapılması için mevcut durumda yeterli toplumsal desteğin bulunmadığını savunurken, İskoçya’da yeni bir bağımsızlık referandumuna da kapıyı kapattı.
Downing Street, İskoçya konusunda bağımsızlık ve yeni referandumun mevcut şartlarda gündem dışında olduğunu açıkça bildirdi. Kuzey İrlanda konusunda ise Burnham, Hayırlı Cuma Anlaşması’na bağlı kalacağını belirtirken gerekli toplumsal koşullar oluşmadan yeni bir referandum yapılmayacağı mesajını verdi.
Tam da Londra’nın referandum taleplerine mesafeli durduğu sırada Trump’ın birleşik İrlanda’yı açık biçimde desteklemesi, Britanya’nın iç siyasi tartışmasına Washington’dan gelen sıra dışı bir müdahale olarak yorumlandı.
"İNGİLTERE'NİN SON BAŞBAKANI OLABİLİR"
İskoçya Başbakanı John Swinney ise Cardiff zirvesi öncesinde çıtayı daha da yükseltti. Swinney, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın tarihinde ilk kez aynı anda bağımsızlık yanlısı başbakanlar tarafından yönetildiğine dikkat çekerek mevcut yapının sürdürülemez olduğunu savundu.
Swinney’nin asıl dikkat çeken mesajı ise doğrudan Andy Burnham’a yönelikti. İskoç lider, Burnham’ın tarihe “Birleşik Krallık’ın son başbakanı” olarak geçme ihtimaliyle yüzleşmesi gerektiğini söyledi.
Bu çıkış, Cardiff toplantısının sıradan bir bölgesel iş birliği zirvesinin çok ötesine geçeceğinin işaretlerinden biri oldu. Swinney’e göre Britanya artık basit bir yetki devri tartışmasıyla değil, Birleşik Krallık sonrasının konuşulmaya başlanacağı yeni bir anayasal dönemle karşı karşıya.
ÜÇ ÜLKE AYNI MASADA: LONDRA’YA ORTAK MESAJ
Cardiff’te bir araya gelecek liderlerin nihai hedefleri farklı olsa da ortak noktaları Westminster’ın ülkelerinin geleceğini belirleyen tek merkez olmasına karşı çıkmaları.
SNP bağımsız bir İskoçya istiyor. Plaid Cymru’nun nihai hedefi bağımsız Galler. Sinn Féin ise Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılarak İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesini savunuyor.
Şimdi bu üç siyasi hareket ilk kez böylesine dikkat çekici bir dönemde ortak bir anayasal cephe görüntüsü veriyor. Cardiff’te imzalanması beklenen metinle Londra’dan, bu ülkelerin halklarının geleceklerini demokratik yollarla belirleyebilmelerinin önünün açılması istenecek.
KUZEY İRLANDA BİRLEŞİRSE BRİTANYA’NIN HARİTASI DEĞİŞECEK
Londra açısından en hassas başlıklardan biri Kuzey İrlanda. Sinn Féin’in hedefi ayrı bir Kuzey İrlanda devleti kurmak değil, İngiliz egemenliğinin sona ermesi ve adanın İrlanda Cumhuriyeti çatısı altında birleşmesi.
Üstelik bu senaryo yalnızca siyasi bir slogan değil. 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması, gerekli şartların oluşması halinde Kuzey İrlanda’nın geleceğinin referandumla belirlenmesine imkân tanıyor.
Trump’ın tam da bu tartışmanın ortasında birleşik İrlanda’ya açık destek vermesi, meseleyi Britanya iç siyasetinin sınırlarının dışına taşıdı. ABD Başkanı’nın sözleri Sinn Féin tarafından memnuniyetle karşılanırken, birlik yanlısı Kuzey İrlandalı siyasetçilerden tepki geldi.
İSKOÇYA DA YENİDEN KOPUŞ İÇİN BASTIRIYOR
Birleşik Krallık’ın kuzeyindeki İskoçya’da ise bağımsızlık mücadelesinin çok daha eski ve örgütlü bir siyasi zemini bulunuyor. 2014’te yapılan referandumda İskoçların yüzde 44,7’si bağımsızlıktan yana oy kullanmış ancak yüzde 55,3’lük çoğunluk Birleşik Krallık’ta kalmayı tercih etmişti.
Brexit ise bu dengeyi yeniden tartışmaya açtı. İskoçya’nın büyük çoğunlukla Avrupa Birliği’nde kalmak için oy kullanmasına rağmen İngiltere ağırlıklı sonuç nedeniyle AB’den çıkması, SNP’nin ikinci referandum talebinin temel gerekçelerinden birine dönüştü.
Şimdi Swinney yalnız hareket etmiyor. Edinburgh’un bağımsızlık talebi, Cardiff ve Belfast’taki milliyetçi yönetimlerin talepleriyle aynı masaya taşınıyor.
BRİTANYA’NIN ÜÇ FAY HATTI AYNI ANDA KIRILIYOR
Cardiff zirvesini tarihi hale getiren de tam olarak bu tablo. Birleşik Krallık’ı İngiltere ile birlikte meydana getiren diğer üç ülkede bağımsızlık veya birlikten ayrılma yanlısı siyasi hareketlerin liderleri aynı anda yönetimin en üst kademelerinde bulunuyor.
İskoçya kuzeyden bağımsızlık için bastırıyor. Galler kendi devletini kurma fikrini giderek daha güçlü biçimde tartışıyor. Kuzey İrlanda’da ise Sinn Féin, bir asrı aşkın süredir devam eden bölünmenin sona ermesini ve İrlanda’nın birleşmesini istiyor.
Bir tarafta referandum taleplerine direnen Londra, diğer tarafta Cardiff’te ortak cephe kurmaya hazırlanan üç milliyetçi lider, Atlantik’in öte yanında ise birleşik İrlanda’nın “harika” olacağını söyleyen Donald Trump var.
Bir zamanlar dünyanın dört bir yanındaki toprakları yöneten Britanya için şimdi çok daha çarpıcı bir soru gündemde: Andy Burnham gerçekten Birleşik Krallık’ın son başbakanı mı olacak?
